در نیمه غربی استرالیا عمدتاً فلات وسیع و کمارتفاع غربی (سپر باستانی استرالیا) همراه با بیابانهای گسترده و خشک مانند بیابان بزرگ ویکتوریا قرار دارد.
قاره استرالیا به طور کلی سرزمینی نسبتاً هموار و کمارتفاع است، اما ساختار ناهمواریهای آن در نواحی مختلف یکسان نیست. اگر این قاره را از نظر توپوگرافی به دو بخش تقسیم کنیم، نیمه غربی آن ویژگیهای زمینشناختی و ظاهری کاملاً متفاوتی را نسبت به شرق نشان میدهد. فرسایش طولانیمدت و پایداری لایههای زمین در این منطقه، چشماندازی منحصربهفرد از دشتهای پهناور و صخرههای کهن پدید آورده است.
ساختار زمینشناسی و ویژگیهای فلات غربی استرالیا
بیش از ۶۰ درصد از قاره استرالیا و تقریباً تمام نیمه غربی آن را یک واحد جغرافیایی غولپیکر به نام فلات غربی استرالیا (Western Plateau) تشکیل میدهد. این ناهمواری بزرگ مشخصات ساختاری ویژهای دارد:
- این منطقه از نظر زمینشناسی یک سپر قارهای یا کراتون بسیار قدیمی و پایدار با قدمتی بین ۲.۵ تا ۳ میلیارد سال است که به دلیل ثبات تکتونیکی طولانیمدت، میلیونها سال است زلزله یا آتشفشان شدیدی را تجربه نکرده است.
- میانگین ارتفاع این فلات هموار بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ متر از سطح دریا است و به دلیل فرسایش شدید و مداوم در طول دورانهای متمادی، ساختاری ساییدهشده و مسطح دارد.
ثبات تکتونیکی فلات غربی باعث شده است که این منطقه فاقد فرآیندهای کوهزایی جدید باشد. به همین دلیل، ناهمواریهای تیز و درههای عمیق در آن دیده نمیشود و زمین فرمی تپهماهوری و ملایم به خود گرفته است.
بیابانهای بزرگ و عوارض ماسهای در نیمه غربی
بخش اعظم سطح فلات غربی به دلیل اقلیم شدیداً خشک و نیمهخشک، پوشیده از بیابانهای وسیع و دشتهای سنگلاخی است. این پهنهها بخش بزرگی از پاسخ به سوال نوع ناهمواریهای این منطقه را شکل میدهند:
بیابان بزرگ ویکتوریا (Great Victoria Desert) به عنوان بزرگترین بیابان استرالیا با مساحتی نزدیک به ۳۵۰ هزار کیلومتر مربع در این نیمه قرار گرفته است. علاوه بر آن، بیابان بزرگ ماسهای (Great Sandy Desert)، بیابان گبسون (Gibson Desert) و بیابان تنامی (Tanami Desert) توالی بیابانی این منطقه را کامل میکنند که توپوگرافی آنها شامل تپههای ماسهای موازی و دریاچههای نمکی خشکشده (پلایا) است.
مهمترین پهنههای بیابانی غرب استرالیا
منطقهای سنگلاخی و ماسهای در جنوب فلات غربی که بزرگترین پهنه بیابانی این قاره محسوب میشود.
واقع در شمال غربی فلات، مشخص شده با تپههای شنی طولی و موازی که بر اثر بادهای منسجم شکل گرفتهاند.
پهنهای وسیع در بخش مرکزی که بیشتر از دشتهای سنگریزهای (ریگ) و تپههای کمارتفاع تشکیل شده است.
رشتهکوهها و تکصخرههای پراکنده در غرب استرالیا
برخلاف نیمه شرقی استرالیا که دارای رشتهکوههای بلند و جوان است، در نیمه غربی فقط تودههای کوهستانی بسیار قدیمی، تکافتاده و فرسوده دیده میشوند که یکنواختی فلات را میشکنند:
رشتهکوه همرزلی (Hamersley Range) در شمال غربی واقع در منطقه پیلبارا، یکی از مهمترین ارتفاعات است که بلندترین قله استرالیای غربی یعنی کوه مهآری با ارتفاع ۱۲۴۹ متر را در خود جای داده است. همچنین پدیدههای طبیعی شگفتانگیزی مانند کوه آگوستوس (بزرگترین تکسنگ یا مونولیت جهان) و صخره مقدس اولورو (آیرز) در حاشیه شرقی این فلات، از دشتهای هموار اطراف خود قد برافراشتهاند.
نظرات