تعریف سریع آرایه تشبیه
تشبیه یعنی شبیه دانستن یک چیز به چیز دیگر برای روشنتر کردن تصویر.
در شعر سعدی، نشانههای سادهای مثل «چو»، «چون»، «همچون»، «به مثل» و گاهی نسبتهای تصویری مثل «برگ به دفتر» ما را به آرایه تشبیه میرسانند.
نمونههای زیر برای تمرین ادبیات مناسباند؛ بعد از هر بیت، بخش تشبیهی کوتاه و روشن آمده است.
۱۰ بیت شعر تشبیه دار سعدی
- ۱برگ درختان سبز، پیش خداوند هوش
هر ورقی دفتریست، معرفت کردگاربرگ درخت به دفتر معرفت تشبیه شده است. - ۲تا کی آخر چو بنفشه سر غفلت در پیش
حیف باشد که تو در خوابی و نرگس بیدارانسان غافل با بنفشه تصویر میشود و نرگس نماد بیداری است. - ۳تو همچون گل ز خندیدن لبت با هم نمیآید
روا داری که من بلبل چو بوتیمار بنشینمیار به گل و عاشق به بلبل تشبیه شده است. - ۴بنی آدم اعضای یکدیگرند
که در آفرینش ز یک گوهرندانسانها مانند اعضای یک پیکر دانسته شدهاند. - ۵چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرارجامعه انسانی مثل پیکری است که درد یک عضو بر دیگر اعضا اثر میگذارد. - ۶دهانی به خنده چو گل باز کرد
چو بلبل به صوتی خوش آغاز کردخنده به شکفتن گل و آواز خوش به نغمه بلبل تشبیه شده است. - ۷چو بلبل، سرایان چو گل تازه روی
ز شوخی درافکنده غلغل به کویجوانان به بلبل و گل مانند شدهاند؛ یکی از نظر آواز، دیگری از نظر تازگی و زیبایی. - ۸چو بلبل آمدمت تا چو گل ثنا گویم
چو لاله لال بکردی زبان تحسینمگوینده خود را به بلبل و لاله، و مخاطب را به گل مانند کرده است. - ۹عارض به مثل چو برگ نسرین
بالا به صفت چو سرو خودرویچهره به برگ نسرین و قامت به سرو تشبیه شده است. - ۱۰گل با وجود او چو گیاه است پیش گل
مه پیش روی او چو ستارهست پیش ماهزیبایی گل و ماه در برابر یار با گیاه و ستاره سنجیده شده است.
چطور تشبیه را در بیت پیدا کنیم؟
اول به دنبال واژههای آشکار تشبیه مثل «چو»، «چون»، «همچون»، «مانند» و «به مثل» بگردید. بعد ببینید شاعر چه چیزی را به چه چیزی نزدیک کرده است؛ مثلا در «چو گل»، یک چهره یا حالت انسانی به گل مانند میشود.
در پاسخهای درسی، بهتر است فقط نام آرایه را ننویسید؛ مشبه و مشبهبه را هم مشخص کنید تا تحلیل کاملتر باشد.
نظرات