گیاهان چه زمانی اکسیژن و کربندیاکسید بیشتری تولید میکنند؟
پاسخ کوتاه: گیاهان به ترتیب در روز اکسیژن بیشتری و در شب کربندیاکسید بیشتری آزاد میکنند.
دلیل این پاسخ به دو فرایند مهم در گیاه مربوط است: فتوسنتز و تنفس سلولی. فتوسنتز در حضور نور انجام میشود و اکسیژن تولید میکند؛ اما تنفس سلولی هم در روز و هم در شب اتفاق میافتد و در آن کربندیاکسید آزاد میشود.
در روز چه اتفاقی میافتد؟
در روز، وقتی نور کافی وجود دارد، گیاهان با کمک کلروفیل و کلروپلاستها فتوسنتز انجام میدهند. در فتوسنتز، گیاه کربندیاکسید و آب را مصرف میکند و قند و اکسیژن میسازد. چون مقدار فتوسنتز در نور معمولاً بیشتر از تنفس است، گیاه در مجموع اکسیژن بیشتری آزاد میکند.
فتوسنتز به زبان ساده: نور + آب + کربندیاکسید → قند + اکسیژن
در شب چه اتفاقی میافتد؟
در شب نور خورشید وجود ندارد، پس فتوسنتز در بیشتر گیاهان متوقف یا بسیار کم میشود. اما تنفس سلولی ادامه دارد؛ یعنی گیاه برای به دست آوردن انرژی، قند را مصرف میکند و کربندیاکسید آزاد میشود. به همین دلیل در شب، تولید یا آزاد شدن کربندیاکسید بیشتر به چشم میآید.
مقایسه ساده روز و شب
روز: فتوسنتز فعال است، کربندیاکسید مصرف میشود و اکسیژن بیشتری آزاد میشود.
شب: فتوسنتز انجام نمیشود یا بسیار کم است، تنفس ادامه دارد و کربندیاکسید آزاد میشود.
پس آیا گیاهان همیشه کربندیاکسید تولید میکنند؟
بله، گیاهان مانند موجودات زنده دیگر تنفس سلولی دارند و در این فرایند کربندیاکسید تولید میکنند. تفاوت مهم این است که در روز، فتوسنتز مقدار زیادی کربندیاکسید مصرف میکند و اکسیژن تولید میشود؛ بنابراین اثر نهایی گیاه در روز معمولاً آزاد کردن اکسیژن است.
پاسخ مناسب برای مدرسه
گیاهان در روز، به دلیل انجام فتوسنتز، اکسیژن بیشتری تولید میکنند و در شب، چون فتوسنتز انجام نمیشود اما تنفس ادامه دارد، کربندیاکسید بیشتری آزاد میکنند.
استثناها را هم بدانیم
بیشتر گیاهان طبق همین الگو رفتار میکنند، اما بعضی گیاهان مانند برخی کاکتوسها و ساکولنتها مسیر ویژهای برای فتوسنتز دارند و ممکن است بخشی از تبادل گاز خود را در شب انجام دهند. با این حال، پاسخ رایج و درسی برای بیشتر گیاهان همان روز و شب است.
نکته حفظی: اگر سؤال گفت «به ترتیب اکسیژن و کربندیاکسید»، ترتیب پاسخ را فراموش نکنید: اکسیژن در روز، کربندیاکسید در شب.
جمعبندی
گیاهان هنگام وجود نور، یعنی بیشتر در روز، به کمک فتوسنتز اکسیژن بیشتری آزاد میکنند. در شب، چون فتوسنتز متوقف میشود ولی تنفس ادامه دارد، کربندیاکسید بیشتری از گیاه خارج میشود.
نظرات