شناخت کشورها از طریق ویژگیهای فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی آنها همواره جذابیتهای خاص خود را داشته است. ژاپن، مجمعالجزایری واقع در شرقیترین حاشیه قاره آسیا، از گذشتههای دور با عنوان نمادین و رازآلود خود در میان ملل مختلف شناخته میشده است. این عنوان فراتر از یک نامگذاری ساده، پیوندی عمیق با جهانبینی باستانی، موقعیت جغرافیایی و تحولات سیاسی منطقه شرق آسیا دارد.
ریشه لغوی و معنای نیهون و نیپون
نام بومی کشور ژاپن در زبان محلی با نویسههای کانجی به صورت (日本) نوشته میشود که دارای دو بخش مجزا با معانی نمادین است. بررسی زبانشناختی این واژه به ما کمک میکند تا درک بهتری از هویت ملی این سرزمین به دست آوریم.
بخش اول این واژه یعنی «نیچی» (日) در زبان ژاپنی به معنای خورشید یا روز است و بخش دوم یعنی «هُن» (本) به معنای ریشه، مبدأ، منشأ یا آغاز به کار میرود. ترکیب این دو واژه با یکدیگر مفهوم «خاستگاه خورشید» یا «مبدأ نور» را میسازد که در برگردانهای بینالمللی و متون فارسی به اصطلاح ملموس «سرزمین آفتاب تابان» تغییر یافته است.
علت نامگذاری ژاپن به کشور آفتاب تابان در تاریخ
ریشه تاریخی این نامگذاری به قرن هفتم میلادی و مکاتبات دیپلماتیک میان پادشاهی ژاپن و امپراتوری سلسله سوئی در چین بازمیگردد. در آن دوران، چین به عنوان ابرقدرت فرهنگی و سیاسی منطقه شناخته میشد و روابط با آن اهمیت استراتژیک داشت.
از نظر موقعیت جغرافیایی، مجمعالجزایر ژاپن در شرقیترین نقطه قاره آسیا نسبت به چین قرار گرفته است و ناظران چینی باستان تصور میکردند خورشید مستقیماً از این جزایر طلوع میکند. در سال ۶۰۷ میلادی، شاهزاده شوتوکو در نامهای رسمی به امپراتور چین، خود را با تعبیری غرورآمیز «امپراتور سرزمینی که خورشید در آن طلوع میکند» نامید تا استقلال سیاسی خود را اعلام کند.
تفاوت کاربرد نیهون (Nihon) و نیپون (Nippon)
هر دو تلفظ از کاراکترهای نوشتاری یکسانی مشتق میشوند، اما از نظر بار معنایی و موقعیت کاربرد در جامعه ژاپن تفاوتهایی با هم دارند که توجه به آنها ظرایف زبانی این کشور را آشکار میسازد.
تلفظ «نیپون» حالت رسمیتر، سنتیتر و حماسی دارد؛ به همین دلیل روی اسکناسها، تمبرهای پستی، مسابقات ورزشی بینالمللی و اسناد حکومتی درج میشود. در مقابل، تلفظ «نیهون» ساختاری مدرنتر و روزمرهتر دارد و مردم ژاپن در گفتوگوهای عادی، اخبار، آموزش و مکالمات غیررسمی بیشتر از آن استفاده میکنند.
سیر تحول القاب باستانی ژاپن
پیش از آنکه مجمعالجزایر ژاپن به عنوان خاستگاه خورشید شناخته شود، در اسناد تاریخی کشورهای همسایه با عناوین دیگری ثبت شده بود که سیر تحول فرهنگی این مرز و بوم را نشان میدهد.
در متون تاریخی قرن سوم میلادی و دوران سه پادشاهی چین، ژاپن با نام باستانی «وا» (Wa) یا «واکوکو» شناخته میشد که باری تحقیرآمیز به معنای فرمانبردار یا کوچک داشت. کاتبان ژاپنی در طول زمان برای حفظ غرور ملی، این همنویسه صوتی را با کاراکتر دیگری به معنای «صلح و هماهنگی» جایگزین کردند تا اثر منفی آن را از بین ببرند. نام قومی و تاریخی دیگری که پیش از رسمیت یافتن آفتاب تابان استفاده میشد «یاماتو» (Yamato) نام دارد که امروزه مظهر روح اصیل و سنتهای کهن ژاپن قلمداد میشود.
تجلی لقب آفتاب در پرچم ملی و اساطیر شینتو
ارتباط ژاپن با خورشید تنها به مکتوبات تاریخی محدود نمیشود، بلکه در عمق باورهای مذهبی و نمادهای حاکمیتی این کشور ریشه دوانده است.
نماد خورشید تابان به شکلی واضح در پرچم رسمی ژاپن که به آن «هینومارو» (به معنی دایره خورشید) میگوینع، با یک دایره سرخ در زمینه سفید تجلی یافته است. در اسطورهشناسی کهن ژاپن و آیین شینتو، خورشید جایگاهی مقدّس دارد و طبق روایات کتابهای باستانی، خاندان امپراتوری از نسل ایزدبانوی خورشید یعنی «آماتراسو» هستند. این پیوند عمیق مذهبی و سیاسی باعث شد که نماد خورشید فراتر از یک موقعیت جغرافیایی، به اصلیترین رکن هویت ملی این کشور تبدیل شود.
چگونه نام نیپون در جهان به ژاپن (Japan) تبدیل شد؟
شاید این پرسش پیش بیاید که چطور نام بومی نیپون یا لقب آفتاب تابان، در سطح بینالمللی به واژه «ژاپن» تغییر شکل یافته است. این تغییر مسیر ناشی از تعاملات تجاری میان شرق و غرب است.
واژه بینالمللی «Japan» و معادل فرانسوی آن «Japon» که وارد زبان فارسی شده است، ریشه در یادداشتهای تاریخی مارکوپولو دارد. مارکوپولو در سفرنامه خود این کشور را بر اساس تلفظ ماندارین باستان «سیپانگو» یا «جیپانگو» (Cipangu) نامید که به معنای سرزمین ژاپن بود. در قرن شانزدهم میلادی، بازرگانان پرتغالی این واژه را از طریق تجار مالایی با تلفظی نزدیک به «جیپان» دریافت کرده و آن را به اروپا منتقل کردند.
خلاصه کلام: لقب کشور ژاپن یعنی سرزمین آفتاب تابان، برگرفته از موقعیت جغرافیایی آن در شرق چین و برآمده از واژه بومی نیهون/نیپون به معنای منشأ خورشید است که ریشه در تاریخ، اساطیر شینتو و مکاتبات شاهزاده شوتوکو دارد.
نظرات