معنی بیت
معنی «ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند» این است که همه اجزای جهان به فرمان خدا در حرکت و تلاشاند تا انسان بتواند روزی خود را به دست آورد؛ پس سزاوار نیست انسان نعمتها را با غفلت و ناسپاسی مصرف کند.
ابر و باد و مَه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار
شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبری
این بیت از دیباچه گلستان سعدی است. سعدی در آغاز گلستان، پس از یاد کردن از نعمتهای خداوند، میگوید نظام طبیعت بیهوده نیست؛ ابر، باد، ماه، خورشید و آسمان هر کدام نقشی دارند تا زندگی انسان برقرار بماند. نتیجه اخلاقی بیت هم شکرگزاری، بیداری و فرمانبرداری از خداوند است.
معنی روان به زبان ساده
همه پدیدههای جهان، از ابر و باد گرفته تا خورشید و آسمان، در کار و تلاشاند تا تو بتوانی روزی به دست بیاوری. بنابراین درست نیست که از این نعمتها استفاده کنی، اما از یاد خدا و وظیفه انسانی خود غافل بمانی.
در این بیت، «نان» فقط خوراک ساده نیست؛ نماد روزی، نعمت و امکانات زندگی است.
معنی واژهها
ماه؛ در این بیت کنار خورشید آمده و یکی از پدیدههای آسمانی است.
آسمان، گردون یا چرخ آسمان.
مشغول کار و در حال انجام وظیفهاند.
به دست بیاوری.
بیتوجه، ناسپاس و غافلانه مصرف نکنی.
پیام و مفهوم کلی
- جهان آفرینش منظم و هدفمند است.
- روزی انسان نتیجه همکاری و هماهنگی نعمتهای الهی است.
- انسان نباید از نعمتها استفاده کند و از یاد خدا غافل شود.
- شکرگزاری فقط گفتن «شکر» نیست؛ درست زندگی کردن و فرمانبرداری از حق هم هست.
آرایههای ادبی بیت
مراعات نظیر
ابر، باد، مه، خورشید و فلک همگی از عناصر طبیعت و آسماناند و با هم تناسب معنایی دارند.
تشخیص
سعدی پدیدههای طبیعت را مانند موجودات زندهای نشان میدهد که «در کارند» و فرمان میبرند.
کنایه
«نانی به کف آوردن» کنایه از به دست آوردن روزی و نیازهای زندگی است.
قرابت معنایی
این بیت با شعرها و جملههایی قرابت دارد که میگویند نظام جهان برای روزی رساندن و رشد انسان در حرکت است و انسان نباید دچار غفلت، ناسپاسی یا نگرانی افراطی شود.
آسیای فلک از بهر تو سرگردان است
تو ز اندیشه روزی چه پریشان شدهای؟
در هر دو عبارت، آسمان و جهان در خدمت روزی انسان تصویر شدهاند؛ اما نتیجه درست، غفلت نیست، بلکه آرامش، شکر و انجام وظیفه است.
پاسخ کوتاه برای درس فارسی
معنی بیت این است که همه اجزای جهان، مانند ابر، باد، ماه، خورشید و آسمان، به فرمان خدا در کار و حرکتاند تا انسان روزی خود را به دست آورد. پس انصاف نیست که انسان از نعمتها بهره ببرد، اما از یاد خدا و فرمان او غافل بماند.
نظرات