زمین همیشه به شکل امروزی نبوده است. در زمانهای بسیار دور، جای دریاها، کوهستانها و خشکیها بارها تغییر کرده و بعضی بخشهایی که امروز خشک یا کوهستانی هستند، زمانی کف دریا یا ساحل بودهاند.
پاسخ کوتاه: زمینشناسان به دلیل پیدا شدن فسیلهای دریایی، سنگهای رسوبی دریایی، لایههای آهکی، آثار موج و رسوب و همچنین به دلیل حرکت صفحات زمین و بالا آمدن پوسته میگویند بسیاری از نواحی کوهستانی و خشکیها در گذشته محیط دریایی بودهاند.
مهمترین دلیلها چیست؟
این نظر فقط یک حدس نیست. زمینشناسان با بررسی سنگها، فسیلها و شکل لایههای زمین به گذشته هر منطقه پی میبرند. هر سنگ مثل یک برگه از دفتر تاریخ زمین است.
۱. فسیلهای دریایی در کوهها
وقتی در کوهستان یا دور از دریا فسیل صدف، مرجان، براکیوپود یا جانوران دریایی پیدا میشود، نشان میدهد آن سنگها زمانی در محیط دریایی تشکیل شدهاند.
۲. سنگهای رسوبی دریایی
سنگهایی مانند آهک و بعضی شیلها معمولا در محیطهای آبی و دریایی ساخته میشوند. وجود آنها در کوهستان نشانهای از گذشته دریایی منطقه است.
۳. لایهلایه بودن سنگها
رسوبات در کف دریا آرامآرام روی هم مینشینند و پس از مدت طولانی به سنگ تبدیل میشوند. این لایهها در کوهها هم دیده میشوند.
۴. حرکت صفحات زمین
صفحات زمین به آرامی حرکت میکنند. برخورد آنها میتواند لایههای قدیمی کف دریا را چینخورده و بالا بیاورد و کوهستان بسازد.
چطور کف دریا به کوه تبدیل میشود؟
در کف دریا، گل، ماسه، پوسته جانوران و مواد آهکی تهنشین میشوند. پس از میلیونها سال، این مواد فشرده و سخت میشوند و سنگ رسوبی میسازند. بعد، بر اثر حرکت صفحات زمین، این لایهها میتوانند بالا بیایند، چین بخورند و بخشی از کوهستان شوند.
نمونه معروف این پدیده در رشتهکوه هیمالیا دیده میشود؛ جایی که سنگهای رسوبی و فسیلهای دریایی در ارتفاعات زیاد گزارش شدهاند. این موضوع نشان میدهد بخشی از سنگهای آن ناحیه روزگاری در محیط دریایی شکل گرفتهاند و سپس بالا آمدهاند.
نکته مهم
منظور این نیست که خود کوه از ابتدا زیر آب بوده است. بیشتر وقتها سنگهایی که امروز در کوه میبینیم، زمانی در کف دریا رسوب کردهاند و بعدا با فرایندهای زمینشناسی بالا آمدهاند.
تغییر سطح دریا چه نقشی دارد؟
سطح آب دریاها در طول تاریخ زمین ثابت نبوده است. در بعضی دورهها، سطح دریا بالاتر بوده و بخشهایی از خشکیهای امروزی را پوشانده است. در دورههای دیگر، سطح دریا پایینتر آمده و آن مناطق خشک شدهاند.
شواهدی که زمینشناسان بررسی میکنند
- وجود فسیل جانوران دریایی در سنگها
- وجود سنگ آهک، شیل یا ماسهسنگ رسوبی
- لایههای منظم رسوبی در کوهها
- نشانههای موج، جریان آب یا بستر قدیمی دریا
- چینخوردگی و شکستگی لایهها بر اثر فشار صفحات زمین
- شباهت ترکیب سنگها به رسوبات دریایی امروزی
چرا دانستن این موضوع مهم است؟
این دانش به ما کمک میکند تاریخ زمین را بهتر بفهمیم. همچنین در شناخت منابع طبیعی، بررسی خطرهایی مانند زلزله، مطالعه تغییرات آبوهوا و آموزش علوم زمین کاربرد دارد.
جمعبندی آماده برای دفتر
زمینشناسان معتقدند بسیاری از نواحی کوهستانی و خشکیها قبلا محیط دریایی بودهاند؛ زیرا در این مناطق فسیلهای دریایی، سنگهای رسوبی و لایههای آهکی پیدا میشود. این شواهد نشان میدهد رسوبات این نواحی در گذشته در کف دریا تهنشین شدهاند و سپس بر اثر حرکت صفحات زمین، چینخوردگی و بالا آمدن پوسته، به خشکی یا کوهستان تبدیل شدهاند.
نظرات