شیخ خندید و بگفتش ای سلیم
این درخت علم باشد ای علیم
برای شمردن جملهها در شعر، فقط به ظاهر دو مصراع نگاه نمیکنیم؛ باید فعلها، جملههای بیفعل و مناداها را جدا کنیم. در این بیت، «خندید»، «بگفتش» و «باشد» سه فعل هستند و دو عبارت ندایی هم با «ای» آمدهاند.
شمارش جمله های بیت
- شیخ خندید: یک جمله است؛ فعل آن «خندید» است.
- بگفتش: یک جمله دیگر است؛ یعنی «به او گفت» و فعل آن «گفت» است.
- ای سلیم: جمله ندایی است؛ چون با «ای» مخاطب را صدا میزند.
- این درخت علم باشد: یک جمله اسنادی است؛ فعل آن «باشد» است.
- ای علیم: یک جمله ندایی دیگر است.
پس جواب نهایی چند جمله است؟
در صورت نوشتهشده در پرسش، جواب نهایی ۵ جمله است. دلیلش این است که هر فعل مستقل یک جمله میسازد و در دستور مدرسهای، مناداهایی مثل «ای سلیم» و «ای علیم» نیز جداگانه جمله به حساب میآیند.
معنی بیت به زبان ساده
معنی بیت این است: شیخ خندید و به آن شخص سادهدل گفت: ای انسان ساده، منظور از آن درخت، درخت علم و دانش است؛ یعنی چیزی که به انسان زندگی و ارزش واقعی میدهد، علم است.
نکته های دستوری بیت
- شیخ: نهاد جمله اول است.
- خندید: فعل جمله اول است.
- بگفتش: یعنی «به او گفت»؛ «ش» در پایان آن به معنی «او» است.
- ای سلیم / ای علیم: منادا هستند و در این تمرین جمله ندایی حساب میشوند.
- باشد: فعل اسنادی است و معنی «است» میدهد.
چرا منادا جمله حساب می شود؟
در فارسی مدرسهای، وقتی کسی را صدا میزنیم، جملهای کوتاه و مستقل ساختهایم؛ مثل «ای دوست!» یا «علی!» در این نوع جمله، فعل معمولاً حذف شده و مفهوم «گوش کن» یا «تو را صدا میزنم» از جمله فهمیده میشود. به همین دلیل «ای سلیم» و «ای علیم» در شمارش جدا میآیند.
پاسخ آماده برای نوشتن در دفتر
این بیت با صورت «ای علیم» دارای پنج جمله است: «شیخ خندید»، «بگفتش»، «ای سلیم»، «این درخت علم باشد» و «ای علیم». در این بیت سه فعل دیده میشود و دو منادا نیز جمله ندایی به حساب میآیند.
جمع بندی
اگر پرسش شما همان عبارت «شیخ خندید و بگفتش ای سلیم، این درخت علم باشد ای علیم» باشد، پاسخ کوتاه و قطعی برای تمرین مدرسهای این است: این بیت ۵ جمله دارد.
نظرات