پاسخ کوتاه
آرایه اصلی بیت «خروشید و جوشید و برکند خاک / ز سمش زمین شد همه چاک چاک» اغراق یا مبالغه است.
خروشید و جوشید و برکند خاک
ز سمش زمین شد همه چاک چاک
ز سمش زمین شد همه چاک چاک
چرا آرایه آن اغراق است؟
در این بیت، فردوسی قدرت و خشم رخش، اسب رستم، را بسیار بزرگ نشان داده است. اینکه از کوبیدن سم اسب، زمین «همه چاک چاک» شود، در واقعیت به این شکل اتفاق نمیافتد؛ شاعر برای نشان دادن شدت هیجان و قدرت رخش، صحنه را بزرگتر از اندازه واقعی بیان کرده است.
اگر در سؤال مدرسه فقط یک آرایه خواسته شده باشد، بهترین جواب همان «اغراق» یا «مبالغه» است.
معنی بیت به زبان ساده
رخش با خشم و هیجان شیهه کشید، به جنبوجوش افتاد و با سم خود خاک را از زمین کند؛ آنقدر محکم بر زمین کوبید که انگار زمین زیر پای او ترک برداشت و تکهتکه شد.
آرایههای قابل اشاره
اغراق یا مبالغه
آرایه اصلی بیت است؛ چون شکافته شدن همه زمین از ضربه سم اسب بزرگنمایی شده است.
مراعات نظیر
میتوان میان واژههایی مانند سم، خاک و زمین ارتباط معنایی دید.
تکرار و آهنگ حماسی
تکرار فعلهای «خروشید» و «جوشید» و «برکند» حرکت و هیجان صحنه را بیشتر میکند.
جواب آماده برای دفتر
در این بیت آرایه اغراق به کار رفته است؛ زیرا شاعر قدرت رخش را آنقدر بزرگ نشان داده که میگوید از ضربه سم او زمین چاکچاک شد. این بزرگنمایی برای ایجاد فضای حماسی و هیجان در شعر است.
چند نکته کوتاه
- «خروشید» یعنی فریاد یا شیهه بلند کشید.
- «جوشید» در اینجا یعنی به خشم و هیجان آمد.
- «چاک چاک» یعنی شکافته و پارهپاره.
- این بیت از فضای حماسی شاهنامه و داستان رستم و رخش است.
نظرات