معنی بیت ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند
ای دل ار سیل فنا بنیاد هستی برکند
چون تو را نوح است کشتیبان، ز طوفان غم مخور
این بیت از غزل معروف حافظ با مضمون امید، صبر و دلگرمی در برابر سختیهاست.
معنی کوتاه: ای دل، اگر حادثهای بزرگ همه زندگی و هستی تو را زیر و رو کند، نگران نباش؛ چون وقتی راهنمایی مطمئن مانند نوح داری، از طوفان بلا و اندوه نباید بترسی.
معنی روان بیت
حافظ به دل خود میگوید: اگر سیل نابودی، پایههای زندگی را از جا بکند و همه چیز به نظر ویران شود، باز هم نباید غمگین و ناامید شد؛ زیرا اگر انسان به هدایت و لطف الهی تکیه داشته باشد، از طوفان مشکلات نجات پیدا میکند.
معنی واژهها و عبارتها
- ای دل: خطاب شاعر به دل خود یا دل انسان غمگین.
- سیل فنا: موج نابودی، حادثهای بسیار سخت و ویرانگر.
- بنیاد هستی برکند: پایه و اساس زندگی را نابود کند یا از جا بکند.
- نوح کشتیبان: اشاره به حضرت نوح و کشتی نجات او در طوفان.
- ز طوفان غم مخور: از طوفان حوادث و اندوهها نترس و ناامید نشو.
آرایههای ادبی بیت
- تلمیح: اشاره به داستان حضرت نوح و طوفان بزرگ.
- تشخیص: شاعر با «دل» مانند یک انسان سخن میگوید.
- استعاره و تشبیه: «سیل فنا» و «طوفان» برای نشان دادن شدت سختیها و نابودی آمدهاند.
- مراعات نظیر: واژههای سیل، نوح، کشتیبان و طوفان با هم تناسب معنایی دارند.
پیام و مفهوم بیت
پیام بیت این است که انسان در سختترین شرایط هم نباید امید خود را از دست بدهد. اگر راه درست، ایمان و هدایت را همراه خود داشته باشد، میتواند از بحرانها عبور کند؛ همانطور که کشتی نوح نماد نجات از طوفان است.
اگر بلاها و سختیها مانند سیلی بزرگ زندگی انسان را ویران کند، باز هم نباید غمگین و ناامید شد؛ زیرا با داشتن راهنما و پناهی مطمئن، انسان از طوفان غم و حادثه نجات پیدا میکند.
این بیت از کدام شعر است؟
این بیت از غزل ۲۵۵ حافظ است؛ همان غزلی که با مضمون «غم مخور» شناخته میشود و در آن شاعر بارها به دل امید میدهد که پایان سختیها میتواند روشن باشد.
نظرات