بسیاری از بیابانهای بزرگ جهان در نوارهایی نزدیک عرضهای ۲۰ تا ۳۰ درجه شمالی و جنوبی دیده میشوند. این الگو اتفاقی نیست و به گردش عمومی هوا در جو مربوط است.
پاسخ کوتاه: مهمترین کمربندهای خشک و بیابانی زمین در اثر فرونشینی هوای خشک در نواحی پرفشار جنبحارهای به وجود آمدهاند؛ این فرونشینی مانع تشکیل ابر و بارش زیاد میشود.
روند تشکیل بیابانها
- در نزدیکی خط استوا، هوا گرم میشود و بالا میرود.
- هوا در ارتفاعات حرکت میکند و به عرضهای حدود ۳۰ درجه میرسد.
- در آنجا هوا پایین میآید و هنگام فرود گرمتر و خشکتر میشود.
- هوای فرونشسته، ابرسازی و بارش را کم میکند.
- در نتیجه، کمربندهای خشک و بیابانی در این عرضها شکل میگیرند.
نمونه کمربندهای بیابانی
صحرای بزرگ آفریقا، بیابان عربستان و بخشهایی از ایران در این نوار خشک قرار دارند.
بیابانهای استرالیا، نامیب و آتاکاما نمونههایی از کمربندهای خشک در نیمکره جنوبی هستند.
عوامل فرعی
دوری از دریا، وجود رشتهکوهها و سایه باران، جریانهای سرد اقیانوسی و جنس زمین هم میتوانند خشکی یک منطقه را بیشتر کنند؛ اما عامل اصلی کمربندهای جهانی، همان پرفشار جنبحارهای و فرونشینی هواست.
نکته حفظی: برای پاسخ درسی، عبارت «پرفشار جنبحارهای و فرونشینی هوای خشک در عرضهای حدود ۳۰ درجه» را به خاطر بسپارید.
نظرات