معنی «درد عشقی کشیده‌ام که مپرس» و تعداد جمله‌های آن

این بیت از حافظ در درس فارسی ششم معمولاً برای معنی، آرایه و شمارش جمله‌ها بررسی می‌شود. نکته مهم این است که تعداد مصراع‌ها دو تاست، اما تعداد جمله‌ها بر اساس فعل‌ها شمرده می‌شود.

این بیت چند جمله دارد؟

پاسخ درست در شمارش دستوری، چهار جمله است. در فارسی مدرسه‌ای، معمولاً هر فعلِ صرف‌شده یک جمله می‌سازد. در این بیت دو بار فعل خبری و دو بار فعل امری آمده است.

1. درد عشقی کشیده‌ام: جمله خبری با فعل «کشیده‌ام».
2. که مپرس: جمله امری با فعل «مپرس»؛ یعنی نپرس، چون وصف‌کردنی نیست.
3. زهر هجری چشیده‌ام: جمله خبری با فعل «چشیده‌ام».
4. که مپرس: جمله امری دوم با فعل «مپرس».

چرا بعضی‌ها می‌گویند دو جمله؟

چون بیت دو مصراع دارد و هر مصراع یک پیام کامل را منتقل می‌کند، ممکن است در نگاه اول دو جمله به نظر برسد. اما در تحلیل دستوری دقیق‌تر، «که مپرس» هم خودش فعل دارد و یک جمله جدا حساب می‌شود. بنابراین برای پاسخ درسی بهتر است عدد ۴ را بنویسید.

معنی ساده بیت

معنی بیت این است: «آن‌قدر از عشق رنج کشیده‌ام که نمی‌توانم آن را توضیح بدهم؛ و آن‌قدر تلخی دوری و جدایی را چشیده‌ام که بهتر است درباره آن از من نپرسی.»

حافظ با این بیان نشان می‌دهد رنج عشق و دوری از معشوق برای او بسیار شدید و فراتر از توصیف معمولی است.

معنی واژه‌ها

فعل‌ها و نهادها

• کشیده‌ام: فعل ماضی نقلی؛ نهاد آن «من» است که در جمله نیامده و از فعل فهمیده می‌شود.
• مپرس: فعل امر منفی؛ نهاد آن «تو» است که حذف شده است.
• چشیده‌ام: فعل ماضی نقلی؛ نهاد آن «من» است.
• مپرس: تکرار فعل امر منفی؛ نهاد آن «تو» است.

آرایه‌های ادبی بیت

در این بیت چند نکته ادبی دیده می‌شود. مهم‌ترین آن تشبیه است؛ چون شاعر هجر و دوری را به زهر تشبیه کرده است. همچنین تکرار عبارت «که مپرس» به آهنگ و تأکید شعر کمک می‌کند.

• تشبیه: هجر مانند زهر دانسته شده است.
• تکرار: «که مپرس» در پایان هر دو مصراع تکرار شده است.
• تناسب: واژه‌های درد، زهر، کشیدن و چشیدن با مفهوم رنج هماهنگ‌اند.

جمع‌بندی

بیت «درد عشقی کشیده‌ام که مپرس، زهر هجری چشیده‌ام که مپرس» هم از نظر معنی درباره رنج عشق و تلخی جدایی است و هم از نظر دستوری چهار جمله دارد؛ چون چهار فعل در آن دیده می‌شود.