سید حسن نصرالله

سید حسن نصرالله بدون شک یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های سیاسی و نظامی جهان اسلام در چند دهه اخیر به شمار می‌رفت. وی توانست تشکیلات حزب‌الله لبنان را از یک گروه شبه‌نظامی محلی به یک قدرت منطقه‌ای عمیق تبدیل کند که توانایی به چالش کشیدن مجهزترین ارتش‌های جهان را دارا است. در این مقاله تفصیلی، به بررسی همه‌جانبه ابعاد زندگی، دوران تحصیل، سوابق جهادی، جزئیات شهادت و بازتاب‌های بین‌المللی مراسم وداع با این رهبر کاریزماتیک می‌پردازیم.

دوران کودکی، اصالت و هجرت علمی برای تحصیلات حوزوی

سید حسن نصرالله در ۳۱ اوت ۱۹۶۰ میلادی در محله مستضعف‌نشین برج حمود در شرق بیروت به دنیا آمد. با وجود تولد در پایتخت، اصالت خانوادگی او به روستای بازوریه در جنوب لبنان بازمی‌گشت؛ منطقه‌ای که همواره طعم محرومیت و فشار ایستگاه‌های نظامی را چشیده بود. فضای خانوادگی پرتلاش و مذهبی، از او نوجوانی دلبسته به مباحث دینی و تشکیلات سیاسی ساخت.

• عزیمت به نجف اشرف: او در سال ۱۹۷۶ و در سنین نوجوانی، برای فراگیری علوم حوزوی عازم نجف اشرف در عراق شد. این سفر کلیدی زمینه‌ساز آشنایی سرنوشت‌ساز او با شخصیت‌های بزرگی همچون شهید سید محمدباقر صدر و همچنین سید عباس موسوی گردید.
• تحصیل در حوزه علمیه قم: در اواخر دهه ۱۹۸۰ و در بحبوحه تحولات پیچیده تشکیلاتی مقاومت، وی برای تکمیل دانش فقهی و اصول خود مدتی به حوزه علمیه قم هجرت کرد. وی در این دوران هم‌زمان مسئولیت نمایندگی حزب‌الله در ایران را نیز عهده‌دار شد که این امر عمق نگاه راهبردی و معرفتی او را دوچندان ساخت.

سوابق مبارزاتی؛ از فعالیت در جنبش امل تا تأسیس حزب‌الله

مسیر جهادی سید حسن نصرالله با گام‌های استوار در تشکیلات شیعی لبنان آغاز شد. او پس از بازگشت از نجف، ابتدا به جنبش امل (به رهبری امام موسی صدر) پیوست. به دلیل نبوغ فکری، تعهد بالا و مهارت‌های اجرایی متمایز، در سنین جوانی به‌عنوان مسئول سیاسی منطقه بقاع برگزیده شد و توانست کادرسازی مناسبی انجام دهد.

در سال ۱۹۸۲ و هم‌زمان با اشغال گسترده خاک لبنان توسط ارتش صهیونیستی، اختلافات فکری عمیقی بر سر نحوه مقابله با متجاوزان در بدنه جنبش امل بالا گرفت. این انشعاب فکری سبب شد نصرالله به همراه جمعی از روحانیون مبارز از امل جدا شده و هسته اولیه مقاومت اسلامی یا همان حزب‌الله لبنان را پایه‌گذاری کنند. او در نخستین سال‌های شکل‌گیری حزب‌الله، مسئولیت‌های حساسی همچون هدایت پایگاه‌های نظامی بقاع، آماده‌سازی کادرهای رزمنده و معاونت اجرایی را بر عهده داشت و بازوی اصلی هماهنگی میان بیروت و مناطق عملیاتی بود.

آغاز دوران دبیرکلی و موازنه وحشت علیه اشغالگران

در فوریه سال ۱۹۹۲ میلادی، پس از ترور شهادت‌طلبانه سید عباس موسوی (دبیرکل وقت) توسط بالگردهای ارتش اسرائیل، شورای فرماندهی حزب‌الله در شرایطی بحرانی به‌اتفاق آرا سید حسن نصرالله ۳۲ ساله را به‌عنوان سومین دبیرکل انتخاب کرد. انتخابی که آینده موازنه قدرت در خاورمیانه را به‌طور کلی دگرگون ساخت.

تحت رهبری کاریزماتیک و هوشمندانه او، استراتژی جنگ چریکی و موشکی مقاومت دچار تحولی بنیادین شد. این هدایت دقیق سرانجام ارتش اسرائیل را مجبور کرد در سال ۲۰۰۰ بدون قید و شرط از جنوب لبنان عقب‌نشینی کند که این رویداد به «پیروزی الفین» مشهور شد. تثبیت پایگاه سیاسی حزب‌الله با ورود به پارلمان و تشکیل دولت، شهادت فرزند ارشدش سید هادی در نبرد مستقیم با دشمن در سال ۱۹۹۷، و هدایت حماسه پیروزی در جنگ ۳۳ روزه (تموز ۲۰۰۶) از نقاط عطف دوران رهبری اوست که حزب‌الله را از یک گروه مقاومت محلی به یک ارتش کلاسیک مجهز به موشک‌های نقطه‌زن و پهپاد تبدیل کرد.

جزئیات عملیات «نظم جدید» و نحوه شهادت در ضاحیه

در عصر روز جمعه ۶ مهر ۱۴۰۳ (۲۷ سپتامبر ۲۰۲۴) در ساعت ۱۸:۲۰ به وقت محلی، جنگنده‌های اف-۱۵ آی (F-15I) اسکادران ۶۹ نیروی هوایی ارتش اسرائیل با پرواز از پایگاه حتسریم، عملیاتی سنگین و بی‌سابقه موسوم به «نظم جدید» را بر فراز آسمان بیروت اجرا کردند.

در این حمله گسترده اطلاعاتی-نظامی، حدود ۸۰ تا ۸۵ تن بمب سنگرشکنِ هدایت‌شونده (از نوع آمریکایی BLU-109 و GBU-31 JDAM) به سمت مقر فرماندهی مرکزی و زیرزمینی حزب‌الله در محله حاره حریک واقع در ضاحیه جنوبی شلیک شد که منجر به ویرانی پودرگونه چندین ساختمان مسکونی و ایجاد حفره‌های عمیق در زمین گردید.

در این نشست سرنوشت‌ساز، جمعی از فرماندهان ارشد مقاومت نیز حضور داشتند که در کنار دبیرکل به درجه رفیع شهادت نائل آمدند. از جمله شاخص‌ترین این چهره‌ها، سردار عباس نیلفروشان (معاون عملیات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) و علی کرکی (فرمانده جبهه جنوب حزب‌الله) بودند که دوشادوش یکدیگر در راه دفاع از آرمان مقاومت جان باختند.

مراسم تشییع تاریخی در بیروت و بازتاب گسترده جهانی

پیکر مطهر شهید نصرالله در ابتدا به دلیل بمباران‌های پیاپی، تهدیدات امنیتی بالا و شرایط جنگی حاکم بر لبنان، به‌صورت موقت و امانت در مکانی مخفی دفن شده بود تا آنکه پس از برقراری شرایط مناسب، در ۵ اسفند ۱۴۰۳ (۲۳ فوریه ۲۰۲۵) شرایط برای وداع عمومی و شکوهمند فراهم گردید.

این مراسم باشکوه با حضور هیئت‌های دیپلماتیک و رسمی از ۷۹ کشور جهان از جمله مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی ایران (همچون رئیس مجلس و وزیر امور خارجه)، هیئت‌هایی از عراق، یمن و سوریه، و جمعیتی بین ۵۰۰ هزار تا نزدیک به یک میلیون نفر در استادیوم ورزشی کمیل شمعون بیروت آغاز شد و به سمت منطقه برج البراجنه ادامه یافت.

هم‌زمان با تشییع، پرواز تهدیدآمیز جنگنده‌های صهیونیستی در ارتفاع پایین بر فراز آسمان بیروت با غرش شعارهای حماسی «مرگ بر اسرائیل» عزاداران روبه‌رو شد. رسانه‌های غربی نظیر رویترز، آسوشیتدپرس و گاردین این رویداد را فراتر از یک آیین مذهبی ساده، مظهر بازسازی ساختاری اقتدار اجتماعی و زنده بودن روح مقاومت در بدنه حزب‌الله توصیف کردند که نشان داد تشکیلات مقاومت با ترور رهبرانش از هم نمی‌پاشد.