ضربالمثل «قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید» از جملههای مشهور و آموزنده فارسی است و در کتاب فارسی پنجم هم برای فهمیدن ارزش نعمتها، سلامتی و آسایش به کار میآید.
پاسخ کوتاه
معنی ضربالمثل قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید این است که انسان معمولاً وقتی ارزش سلامتی، آرامش و نعمتهای زندگی را میفهمد که دچار سختی، بیماری یا گرفتاری شود.
معنی ساده برای کلاس پنجم
این ضربالمثل میگوید تا زمانی که انسان در آسایش است، ممکن است قدر داشتههایش را نداند؛ اما وقتی با مشکل روبهرو میشود، تازه میفهمد آن آرامش و سلامتی چه نعمت بزرگی بوده است.
مثلاً کسی که همیشه سالم بوده، شاید ارزش سلامتی را خوب درک نکند؛ اما وقتی چند روز بیمار میشود و نمیتواند درس بخواند، بازی کند یا راحت راه برود، تازه میفهمد سلامتی چقدر مهم است.
پاسخ آماده برای دفتر: یعنی انسان زمانی ارزش آسایش، سلامتی و نعمتهای خود را بهتر میفهمد که گرفتار سختی یا مصیبتی شود و آن نعمتها را از دست بدهد یا در خطر از دست دادن ببیند.
معنی واژههای مهم ضربالمثل
قدر: ارزش، اهمیت، اندازه و جایگاه چیزی.
عافیت: سلامتی، آرامش، آسایش و دور بودن از بلا و گرفتاری.
داند: میداند یا میفهمد.
مصیبت: گرفتاری، بلا، مشکل بزرگ، رنج یا حادثه ناراحتکننده.
گرفتار آید: دچار شود، به آن مشکل بیفتد یا با آن روبهرو شود.
مفهوم و پیام اخلاقی
پیام اصلی این ضربالمثل، قدردانی از نعمتها پیش از از دست دادن آنهاست. سعدی با این سخن به ما یادآوری میکند که نباید منتظر بمانیم تا بیمار شویم و بعد قدر سلامتی را بدانیم؛ یا گرفتار بیپولی، تنهایی، ناامنی و سختی شویم و بعد بفهمیم آرامش و خانواده چقدر ارزشمند بودهاند.
قدر سلامتی را قبل از بیماری بدانیم.
قدر خانواده و دوستان را قبل از دوری یا تنهایی بدانیم.
قدر آرامش خانه و مدرسه را قبل از گرفتار شدن در مشکلات بدانیم.
قدر نعمتهایی مثل آب، غذا، امنیت، وقت و توانایی یادگیری را بدانیم.
نکته: این ضربالمثل فقط درباره بیماری نیست؛ درباره هر نعمتی است که وقتی از دست میرود، ارزشش بیشتر فهمیده میشود.
ریشه داستانی ضربالمثل
این سخن به حکایتی از گلستان سعدی مربوط دانسته میشود. در آن حکایت، پادشاهی همراه غلامی سوار کشتی میشود. غلام که تا آن زمان دریا را ندیده بود، از ترس بیقراری میکرد و آرام نمیگرفت. حکیمی برای اینکه او ارزش آرامش و امنیت کشتی را بفهمد، کاری میکند که غلام کمی سختی و خطر افتادن در آب را تجربه کند. وقتی غلام دوباره به کشتی برمیگردد، آرام مینشیند؛ چون حالا میداند بودن در کشتی چقدر بهتر از گرفتار شدن در آب است.
نتیجه حکایت این است که بعضی انسانها تا سختی را تجربه نکنند، ارزش آسایش را نمیفهمند.
مثالهای روزمره برای فهم بهتر
سلامتی
دانشآموزی که هر روز با بیحوصلگی به مدرسه میرود، وقتی بیمار میشود و چند روز در خانه میماند، میفهمد سالم بودن و رفتن به مدرسه چه نعمتی است.
خانواده
کسی که همیشه از تذکرهای پدر و مادر ناراحت میشود، وقتی مدتی از خانواده دور میماند، قدر محبت و مراقبت آنها را بهتر میفهمد.
آب و برق
تا وقتی آب و برق همیشه هست، شاید کسی به ارزش آنها فکر نکند؛ اما هنگام قطعی آب یا برق، همه میفهمند زندگی بدون آنها چقدر سخت میشود.
امنیت و آرامش
وقتی خانه و شهر در آرامش است، ممکن است ارزش امنیت دیده نشود؛ اما هنگام حادثه، جنگ یا ترس، قدر آرامش بیشتر معلوم میشود.
این ضربالمثل را چه زمانی به کار میبریم؟
وقتی کسی در زمان آسایش ناسپاسی میکند یا ارزش داشتههایش را نمیداند، میتوان از این ضربالمثل استفاده کرد. همچنین وقتی فردی پس از یک سختی متوجه ارزش یک نعمت میشود، این جمله بسیار مناسب است.
وقتی کسی بعد از بیماری، قدر سلامتی را میفهمد.
وقتی کسی پس از دوری، قدر خانواده یا دوست خود را میداند.
وقتی کسی بعد از خراب شدن وسیلهای، میفهمد آن وسیله چقدر به کارش میآمده است.
وقتی کسی پس از تجربه سختی، قدردان آرامش گذشته میشود.
بازنویسی کودکانه ضربالمثل
اگر بخواهیم این ضربالمثل را سادهتر و امروزیتر بگوییم، میتوانیم از جملههای زیر استفاده کنیم:
آدم وقتی گرفتار سختی میشود، قدر روزهای خوب را میفهمد.
تا وقتی چیزی را از دست ندهیم، گاهی ارزش آن را نمیدانیم.
انسان بعد از بیماری، قدر سلامتی را بیشتر میداند.
قدر نعمتها را باید پیش از آنکه از دست بروند بدانیم.
جملهسازی با ضربالمثل
وقتی چند روز مریض شدم و نتوانستم به مدرسه بروم، فهمیدم که قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید.
بعد از قطعی آب، همه فهمیدیم آب چه نعمت بزرگی است؛ واقعاً قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید.
وقتی دوستم به شهر دیگری رفت، تازه قدر بودنش را دانستم و معنی این ضربالمثل را فهمیدم.
مادربزرگ همیشه میگفت قدر سلامتی را بدان، چون قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید.
پاسخ کوتاه برای پرسش فارسی پنجم
معنی: این ضربالمثل میگوید انسان وقتی دچار سختی و گرفتاری میشود، تازه ارزش آسایش، سلامتی و نعمتهایی را که داشته است میفهمد؛ پس باید همیشه شکرگزار و قدردان نعمتهای خود باشد.
این پاسخ برای نوشتن در دفتر یا پاسخ شفاهی کلاس پنجم مناسب است.
جمعبندی
ضربالمثل قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید به ما میآموزد که سلامتی، آرامش، خانواده، امنیت و نعمتهای روزمره را ساده و معمولی ندانیم. انسان عاقل پیش از آنکه دچار سختی شود، قدر نعمتهایش را میداند و سپاسگزار آنهاست.
نظرات