نمونه مورد آزمایش را در بین کدام قسمتهای میکروسکوپ قرار میدهیم

هنگام کار در آزمایشگاه علوم و زیست‌شناسی، شناخت دقیق ساختار مکانیکی و اپتیکی میکروسکوپ اهمیت بالایی دارد. قرارگیری صحیح نمونه، اولین و حیاتی‌ترین گام برای دریافت یک تصویر واضح و بدون خطای انکسار نور است. در ادامه این مقاله، موقعیت دقیق فیزیکی نمونه و مراحل گام‌به‌گام استقرار آن را بررسی می‌کنیم.

موقعیت دقیق فیزیکی و اپتیکی نمونه در میکروسکوپ

برای درک بهتر این موضوع که بافت سلولی یا ساختار مورد نظر دقیقاً در چه نقطه‌ای از دستگاه مستقر می‌شود، باید میکروسکوپ را از دو دیدگاه بررسی کنیم:

• از نظر ساختار مکانیکی: نمونه آزمایشگاهی که روی یک شیشه مستطیلی قرار گرفته است، روی سطح صافی به نام صفحه میکروسکوپ یا پلاتین (Stage) قرار می‌گیرد. این صفحه دارای یک سوراخ مرکزی برای عبور نور است و اسلاید شیشه‌ای توسط یک بازوی متحرک یا گیره نگهدارنده (Stage Clips) کاملاً فیکس و قفل می‌شود تا از تکان‌های ناگهانی جلوگیری شود.
• از نظر سیستم نوری و اپتیکی: نمونه دقیقاً در فضای میانی بین عدسی شیئی (Objective Lens) در قسمت بالا و سیستم کندانسور و منبع نور در قسمت پایین قرار می‌گیرد. این جایگاه هندسی به نور اجازه می‌دهد تا مستقیماً از منبع تابش به کندانسور رسیده، متمرکز شود، از بافت نمونه عبور کند و در نهایت وارد عدسی شیئی شود تا تصویر بزرگ‌شده شکل بگیرد.

نقش لام و لامل در حفظ و آماده‌سازی نمونه

نمونه‌های میکروسکوپی هرگز به صورت عریان یا مستقیم روی صفحه فلزی میکروسکوپ قرار نمی‌گیرند. برای این کار از یک ساختار ساندویچی شیشه‌ای استفاده می‌شود که شامل دو بخش اصلی است:

۱. لام (Slide): یک شیشه مستطیلی ضخیم و استاندارد است که به عنوان بستر و تکیه‌گاه اصلی عمل می‌کند. بافت، قطره خون، یا سلول‌های مورد آزمایش مستقیماً روی مرکز این شیشه قرار می‌گیرند.

۲. لامل (Cover Slip): شیشه بسیار نازک، ظریف و معمولاً مربعی‌شکلی است که با زاویه خاص روی نمونه قرار داده می‌شود. لامل سه وظیفه کلیدی دارد: تخت کردن نمونه برای ایجاد ضخامت یکنواخت، جلوگیری از خشک شدن سریع مایعات محیطی، و ممانعت از برخورد مستقیم و آلوده شدن عدسی‌های شیئی با مواد آزمایشگاهی.

مراحل گام‌به‌گام قرار دادن و تنظیم اسلاید روی استیج

برای قرار دادن نمونه در جایگاه صحیح بدون آسیب رساندن به عدسی‌های گران‌قیمت میکروسکوپ، مراحل استاندارد زیر را دنبال کنید:

• ۱
  پایین آوردن استیج: ابتدا با استفاده از پیچ ماکرو (تنظیم زبر)، صفحه میکروسکوپ را به طور کامل به سمت پایین هدایت کنید تا فضای کافی و ایمن برای حرکت دست ایجاد شود.
• ۲
  تنظیم ضعیف‌ترین بزرگنمایی: صفحه‌گردان (رولور) را بچرخانید تا کوچک‌ترین عدسی شیئی (معمولاً عدسی 4x یا همان عدسی قرمز رنگ) در مسیر دید قفل شود.
• ۳
  قرار دادن و فیکس کردن لام: لام آماده شده را طوری روی صفحه بگذارید که لامل رو به بالا باشد. سپس اهرم گیره مکانیکی را به آرامی رها کنید تا شیشه را در جای خود محکم نگه دارد.
• ۴
  سانتر کردن نمونه: با استفاده از دو پیچ حرکت طول و عرض که در زیر استیج قرار دارند (پیچ‌های محور X و Y)، اسلاید را هدایت کنید تا بافت مورد نظر دقیقاً در مرکز سوراخ عبور نور قرار گیرد.

تنظیم فوکوس و آشکارسازی تصویر پس از قرارگیری نمونه

پس از مستقر شدن نمونه در جایگاه اصلی خود بین عدسی و منبع نور، نوبت به آشکارسازی تصویر می‌رسد. این فرآیند ظریف نیازمند رعایت ترتیب در استفاده از پیچ‌های تنظیم است:در حالی که از بیرون و کنار به میکروسکوپ نگاه می‌کنید، با استفاده از پیچ ماکرو صفحه را بالا بیاورید تا به نزدیکی عدسی شیئی برسد. نگاه کردن از کناره به این دلیل است که مطمئن شوید شیشه لام به عدسی برخورد نمی‌کند و شکسته نمی‌شود.سپس از چشمی میکروسکوپ نگاه کنید و به آرامی پیچ ماکرو را در جهت عکس (دور کردن صفحه از عدسی) بچرخانید تا سایه یا تصویر اولیه نمونه ظاهر شود. به محض دیدن کلیات بافت، چرخاندن پیچ بزرگ را متوقف کنید. در گام آخر، برای دیدن جزئیات ریز و شفاف شدن کامل تصویر، از پیچ میکرو (تنظیم نرم) استفاده کنید و میزان نور را با اهرم دیافراگم زیر صفحه هماهنگ نمایید.