پاسخ سریع: نماز تراویح سنتی مؤکد در شبهای ماه رمضان است که معمولاً به صورت ۲۰ رکعت (۱۰ نماز دو رکعتی) یا ۸ رکعت بعد از نماز عشاء تا قبل از فجر به جماعت یا فرادی خوانده میشود و پایانبخش آن نماز وتر است.
نماز تراویح چیست و چرا به این نام خوانده میشود؟
واژه تراویح جمع کلمه «ترویحه» به معنای نشستن، استراحت کردن و رفع خستگی است. علت این نامگذاری تاریخی آن است که نمازگزاران در صدر اسلام پس از هر چهار رکعت (دو نماز دو رکعتی)، به دلیل طولانی بودن قیام و قرائت قرآن، مدتی به استراحت مینشستند و به ذکر خدا میپرداختند.
این نماز در واقع همان قیام و عبادت شبانه در ماه مبارک رمضان (قیام رمضان) است که فضیلت معنوی بسیار بالایی دارد و در میان اهل سنت به عنوان یک سنت مؤکد در مساجد اقامه میشود. این عبادات فرصتی ارزشمند برای انس بیشتر با کلام وحی و تقویت تقوای الهی در ماه ضیافت خداوند است.
تعداد رکعت های نماز تراویح در مذاهب اسلامی
تعداد رکعتهای قیام رمضان و سنن مرتبط با آن، همواره یکی از مباحث فقهی بوده که در میان مذاهب چهارگانه اهل سنت و فقه امامیه تبیین شده است. در ادامه جزئیات این دیدگاهها را مشاهده میکنید:
در مذاهب فقهی حنفی، شافعی و حنبلی، نظر مشهور و سنتی بر بیست رکعت است که به صورت ۱۰ نماز دو رکعتی خوانده میشود. این ساختار مستند به ساماندهی نمازگزاران در زمان خلیفه دوم (عمر بن خطاب) به امامت ابی بن کعب است.
برخی از محدثان و جریانات معاصر با استناد به حدیث عائشه در صحیح بخاری که بیان میکند پیامبر در رمضان و غیر رمضان بیش از ۱۱ رکعت (۸ رکعت نافله و ۳ رکعت وتر) شبزندهداری نمیکردند، تعداد سنت را ۸ رکعت تراویح میدانند.
در فقه مالکی روایتی وجود دارد که اقامه ۳۶ رکعت را مستحسن میداند. این امر ریشه در تاریخ مدینه دارد؛ جایی که مردم برای برابری در ثواب با اهل مکه (که پس از هر ترویحه طواف کعبه میکردند)، چهار رکعت نماز بیشتر میخواندند.
در فقه شیعه، نوافل ماه رمضان در مجموع ۱۰۰۰ رکعت در طول ماه است که به صورت فرادی خوانده میشود. شیعیان اقامه نمازهای مستحبی به صورت جماعت (جز نماز باران و نماز عیدین طبق نظر برخی مراجع) را مشروع نمیدانند و معتقدند این نمازها باید در خانه یا مسجد اما به تنهایی اقامه شوند.
آموزش گام به گام نحوه خواندن نماز تراویح
برای ادای صحیح این نماز مستحبی و بهرهمندی از فیوضات آن، مراحل زیر به ترتیب انجام میشود که نشاندهنده طریقه ساده و کاربردی اقامه آن است:
- ۱
وقت و زمان اقامه: این نماز پس از ادای کامل نماز عشاء و نافله آن آغاز شده و وقت آن تا پیش از طلوع فجر (اذان صبح) امتداد دارد.
- ۲
نیت و شروع: نمازگزار ابتدا نیت میکند: «دو رکعت نماز سنت تراویح میخوانم قربة الی الله». سپس تکبیرةالاحرام گفته و نماز را آغاز میکند.
- ۳
قرائت و رکوع: در هر رکعت پس از سوره حمد، یک سوره یا بخشی از آیات قرآن قرائت میشود. در مساجد معمولاً طوری برنامهریزی میکنند که در طول ماه رمضان یک ختم کامل قرآن انجام شود. سپس رکوع و دو سجده بجا آورده میشود.
- ۴
تشهد و سلام: در رکعت دوم، تشهد خوانده شده و سلام داده میشود. هر دو رکعت یک نماز مستقل به شمار میرود.
- ۵
تکرار و استراحت: این روند دو رکعتی تکرار میشود تا به تعداد رکعت مورد نظر (مثلاً ۸ یا ۲۰ رکعت) برسد. مستحب است پس از هر ۴ رکعت، توقف کوتاهی برای استراحت و اذکار شبانه صورت گیرد.
کیفیت و نحوه خواندن نماز وتر در پایان تراویح
نماز وتر به عنوان ختمکننده عبادات شبانه، پس از اتمام رکعات تراویح اقامه میشود و معمولاً ۳ رکعت است که شیوه ادای آن در میان مذاهب تفاوتهایی دارد:
در مذهب حنفی، نماز وتر به صورت سه رکعت متصل با یک سلام (مشابه ساختار نماز مغرب) خوانده میشود، با این تفاوت که در رکعت سوم پس از قرائت سوره، تکبیر گفته شده و دعای قنوت خوانده میشود. این روش یکپارچگی خاصی به پایان بخش عبادات شبانه میدهد.
در مذاهب شافعی و مالکی، روش فصل ترجیح دارد؛ به این صورت که ابتدا دو رکعت (نماز شفع) خوانده شده و سلام داده میشود، سپس یک رکعت جداگانه به نیت وتر با قنوت اقامه میگردد که این روش نیز مستند به روایات متعددی از سنت نبوی است.
جمعبندی و نتیجهگیری
جواب پیشنهادی: نماز تراویح تجلی بندگی و انس با قرآن در ماه مبارک رمضان است که فقه مصلحتی اسلام تنوع رویکردها (از ۸ تا ۲۰ رکعت) را برای مراعات حال نمازگزاران پذیرفته است و هدف نهایی آن تقرب الهی است.
پرسشهای متداول
آیا نخواندن نماز تراویح یا کم خواندن آن روزه را باطل میکند؟
خیر، نماز تراویح یک عبادت مستحب و سنت مؤکده است و صحت روزه ماه رمضان هیچگونه وابستگی به خواندن یا ترک این نماز ندارد.
آیا زنان میتوانند نماز تراویح را در خانه بخوانند؟
Bله، زنان میتوانند این نماز را هم به صورت انفرادی در خانه و هم به صورت جماعت در مساجد (در صورت وجود مکان مجهز و مناسب برای بانوان) اقامه کنند و ثواب کامل آن را ببرند.
اگر کسی به بخش اول نماز تراویح نرسد، چه حکمی دارد؟
فرد میتواند پس از ورود به مسجد ابتدا نماز واجب عشاء را بخواند و سپس به امام جماعت در رکعتهای بعدی تراویح اقتدا کند. رکعتهای از دست رفته را نیز میتواند بعداً به صورت فرادی جبران کند.
نظرات