جزیره هنگام

جزیره هنگام یکی از شگفت‌انگیزترین و بکرترین جزایر خلیج فارس در استان هرمزگان است. این منطقه به دلیل حفظ بافت سنتی، دوری از زرق‌وبرق‌های مدرن شهری و برخورداری از جاذبه‌های طبیعی بی‌نظیر، به یکی از قطب‌های اصلی طبیعت‌گردی در جنوب ایران تبدیل شده است. مسافرانی که به قشم سفر می‌کنند، بازدید از این مروارید درخشان را همواره در اولویت‌های اصلی خود قرار می‌دهند.

معرفی و موقعیت جغرافیایی مروارید خلیج فارس

جزیره هنگام با مساحتی حدود ۳۳ تا ۳۶ کیلومتر مربع، در فاصله ۲ کیلومتری جنوب شرقی جزیره قشم واقع شده است. این ساختار کوچک و مخروطی‌شکل به دلیل ماهیت بومی، نبود هیاهوی شهری و عدم تردد خودروهای لوکس، یک بهشت واقعی برای علاقه‌مندان به آرامش و طبیعت به شمار می‌رود.

فاصله هنگام تا شهر قشم حدود ۲۹ مایل دریایی و تا بندرعباس در حدود ۴۳ مایل دریایی است. موقعیت خاص جغرافیایی آن باعث شده تا دسترسی به جزیره تنها از طریق مرزهای آبی و با استفاده از شناورهای سبک میسر باشد. این انزوا به حفظ بافت زیست‌محیطی ارگانیک منطقه کمک شایانی کرده است.

تاریخچه استراتژیک و ردپای استعمار در هنگام

واژه هنگام در پارسی باستان «هنگاما» به معنی وقت، زمان و گاه است که در طول تاریخ به شکل‌های هنجام و هنیام نیز در اسناد تاریخی ثبت شده است. این جزیره به دلیل موقعیت راهبردی و اشراف کامل بر تنگه هرمز، همواره در طول قرون گذشته مورد توجه قدرت‌های نظامی بین‌المللی قرار داشته است.

در دوران صفویه، پرتغالی‌ها این نقطه کلیدی را اشغال کردند که امروزه بقایای بسیار ناچیزی از کشتی‌ها و ادوات آن‌ها در برخی سواحل دیده می‌شود. پس از آن، بریتانیایی‌ها در سال ۱۲۸۵ شمسی با احداث خط تلگراف، انبار زغال‌سنگ و برج‌های دیده‌بانی، هنگام را به مقر نظارتی خود تبدیل کردند. این حضور استعماری تداوم داشت تا اینکه در سال ۱۳۰۷ در دوره پهلوی اول، حاکمیت ایران بر این جزیره به صورت کامل و رسمی تثبیت شد و نیروهای خارجی منطقه را تخلیه کردند.

جغرافیای انسانی و سه روستای جزیره

جزیره هنگام دارای بافت جمعیتی بسیار محدودی بوده و جمعیت کل آن کمتر از ۱۰۰۰ نفر برآورد می‌شود. بومیان اصیل این منطقه عمدتاً از قبیله آل‌بوفلاسه هستند و به زبان پارسی با گویش شیرین بندری صحبت می‌کنند. شیوه امرار معاش مردم این دیار ارتباطی ناگسستنی با دریا و ورود مسافران دارد.

به طور کلی ساختار سکونتی جزیره به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

• هنگام نو (جدید): مرکز اصلی سکونت، محل اصلی پهلوگیری قایق‌های مسافربری، تجمع اقامتگاه‌های بومی و بازارچه‌های ساحلی.
• روستای غیل: روستایی در میانه جزیره با جمعیتی بسیار اندک که به دلیل وجود منابع آب شیرین نسبی، در گذشته محل کشاورزی محدود بوده است.
• هنگام قدیم: منطقه‌ای در جنوب جزیره که امروزه بخش‌های بسیار زیادی از آن خالی از سکنه شده و بافت باستانی و متروکه دارد.

شگفتی‌ها و جاذبه‌های طبیعی منحصر‌به‌فرد

بزرگ‌ترین دلیل شهرت هنگام، جاذبه‌های دریایی و ساحلی آن است که در هیچ کجای دیگر به این شکل متمرکز یافت نمی‌شوند. خلیج دلفین‌ها که در آب‌های میان قشم و هنگام قرار دارد، زیستگاه طبیعی دلفین‌های بینی‌بطری هندی-آرام است. تماشای پرش‌های گله‌ای و بازیگوشی این پستانداران هوشمند در کنار قایق‌ها، اصلی‌ترین انگیزه حرکت گردشگران به این سمت است.

یکی دیگر از پدیده‌های جادویی این منطقه، ساحل نقره‌ای است. خاک این ساحل به دلیل وجود کانی‌های درخشان و ذرات براده‌مانند میکا در روز زیر نور آفتاب می‌درخشد. همچنین در فصول خاصی از سال، به دلیل فعالیت فیتوپلانکتون‌های دریایی، موج‌ها در تاریکی شب به رنگ آبی فسفری درمی‌آیند که تصویری رویایی را خلق می‌کند.

علاوه بر این، وجود آکواریوم طبیعی صخره‌ای در بخشی از کرانه‌های جزیره، شگفتی دیگری است. به دلیل شفافیت فوق‌العاده و زلال بودن آب، مسافران می‌توانند بدون نیاز به تجهیزات غواصی و تنها از روی قایق، انواع ماهی‌های رنگارنگ، عروس‌های دریایی و ستاره‌های دریایی را تماشا کنند.

حیات وحش خاکی و پوشش جانوری

حیات وحش هنگام تنها به موجودات دریایی خلاصه نمی‌شود؛ این جزیره زیستگاه بومی «جبیر» است. جبیر نوعی آهوی ظریف، لاغر و بسیار چابک خاص مناطق بیابانی و شبه‌جزیره عربستان و سواحل خلیج فارس است. ویژگی متمایز جبیر این است که برعکس آهوهای معمولی، هم در جنس نر و هم در جنس ماده دارای شاخ است. این جانوران به طور آزاد در طبیعت جزیره زندگی می‌کنند.

همچنین، سواحل بکر و دست‌نخورده هنگام در فصول معینی از سال، میزبان لاک‌پشت‌های پوزه عقابی است. این لاک‌پشت‌ها که از گونه‌های شدیداً در معرض خطر انقراض هستند، برای تخم‌گذاری به این سواحل امن پناه می‌آورند. در کنار این‌ها، جانور خاص دیگری به نام «خاردم مصری» که نوعی مارمولک بزرگ، گیاه‌خوار و با ظاهری زره‌پوش و صخره‌ای است، در نواحی نیمه‌بیابانی جزیره زندگی می‌کند.

فرهنگ بومی، صنایع دستی و شکم‌گردی در بازارچه ساحلی

بازارچه ساحلی هنگام یکی از جذاب‌ترین و رنگارنگ‌ترین بازارچه‌های محلی ایران است. غرفه‌های این بازارچه تماماً از مصالح بومی نظیر شاخ و برگ درختان نخل و صدف‌ها ساخته شده‌اند. این مکان قلب تپنده اقتصاد سنتی جزیره است که در آن صنایع دستی ساخته شده از صدف، مرجان، گوش‌ماهی و انواع زیورآلات دست‌ساز دریایی عرضه می‌شود.

زنان محلی هنگام با لباس‌های زری‌دوزی شده بندری و روبنده‌های سنتی که به «برقع» معروف است، اصالت فرهنگی خود را حفظ کرده‌اند. یکی از خدمات جذاب آن‌ها به گردشگران، هنر نقش حنا با الگوهای ظریف و اسلیمی روی دست است.

در بخش شکم‌گردی، پخت نان سنتی و محلی «تُمُشی» بسیار رواج دارد. این نان نازک روی تابه‌های بزرگ پخته شده و با پنیر، تخم‌مرغ و ادویه سرخ‌رنگ و نمکی «سوراغ» طعم‌دار می‌شود؛ سوراغ ادویه‌ای سنتی است که از ترکیب خاک سرخ جزیره و ماهی کوچک «مومغ» به دست می‌آید. همچنین سمبوسه‌های محلی میگو و ماهی تازه از دیگر لذیذهای این بازارچه هستند.

راهنمای عملی دسترسی و هزینه قایق‌ها

برای سفر به جزیره هنگام و تجربه این همه زیبایی، باید یک مسیر مشخص گام‌به‌گام دریایی را طی کنید:

• ۱

  طی مسافت ۵۰ کیلومتری از شهر قشم به سمت جنوب جزیره جهت رسیدن به اسکله‌های اصلی.

• ۲

  ورود به یکی از دو اسکله تعاونی نظیر اسکله کندالو یا اسکله شیب‌دراز در جنوب قشم.

• ۳

  تهیه بلیط رفت و برگشت مصوب از باجه تعاونی قایقرانی مستقر در محوطه اسکله.

• ۴

  سوار شدن بر شناورهای موتوری و طی کردن مسافت دریایی ۱۰ الی ۱۵ دقیقه‌ای تا ساحل هنگام.

لازم به ذکر است که حرکت قایق‌ها از ساعات اولیه صبح آغاز شده و تا پیش از تاریکی هوا و ناآرام شدن دریا با تکمیل ظرفیت مسافران به صورت مداوم انجام می‌پذیرد.