در منابع تاریخی و کتابهای درسی، ابوسفیان بن حرب و ابوجهل (عمرو بن هشام) به عنوان سردستههای اصلی مخالفان پیامبر اسلام (ص) در مکه معرفی میشوند.
تحلیل نقش سردستگان مخالفان پیامبر در مکه
بررسی متون تاریخ اسلام نشان میدهد که در دوران حضور پیامبر اکرم (ص) در مکه (پیش از هجرت)، عمرو بن هشام معروف به ابوجهل سردسته فکری، سیاسی و نظامی مخالفان قریش بود و شکنجه مسلمانان و طرح قتل پیامبر در لیلةالمبیت را هدایت میکرد.
پس از هجرت مسلمانان به مدینه و کشته شدن ابوجهل در جنگ بدر، ابوسفیان بن حرب (رئیس کاروان تجاری قریش) رهبری کل و سردستگی مشرکان مکه را در جنگهای بزرگی مانند احد و خندق بر عهده گرفت.
اقدامات و کارنامه سیاه ابوجهل در مکه
نام اصلی او عمرو بن هشام و کنیهاش ابوالحکم بود، اما پیامبر به دلیل لجاجت و کوردلیاش او را ابوجهل (پدر نادانی) نامید و در روایات به عنوان فرعون امت یاد شده است. او از هیچ تلاشی برای خاموش کردن نور اسلام فروگذار نکرد.
مهمترین محورهای اقدامات ابوجهل علیه جریان نوپای اسلام در مکه به شرح زیر است:
- او شخصاً به شکنجه تازهمسلمانان بیدفاع میپرداخت و با شهادت سمیه (مادر عمار یاسر)، نخستین جنایت و ترور رسمی را در تاریخ اسلام علیه مسلمانان رقم زد.
- ابوجهل طراح اصلی نقشه ترور دستهجمعی پیامبر در دارالندوه بود و با ایجاد هیاهو، مانع از شنیدن آیات قرآن توسط زائران و اهالی مکه میشد.
- تحریم همهجانبه مسلمانان در شعب ابیطالب با پیگیری و پافشاری شدید او شکل گرفت تا بنیهاشم را به تسلیم وادار کند.
نقش ابوسفیان در تقابل با اسلام
ابوسفیان بن حرب از بزرگان تیره بنیامیه بود که در دوران مکه بیشتر مدیریت کاروانهای تجاری و اهرمهای اقتصادی قریش علیه مسلمانان را در دست داشت. ثروت او مایه اصلی تامین مالی جنگها علیه اسلام بود.
سرانجام سرکشان قریش در نبرد بدر
جنگ بدر در سال دوم هجری، نقطه عطف فروپاشی قدرت سران مشرک مکه بود که با اصرار و غرور بیجا و کارشکنیهای ابوجهل شعلهور شد. این نبرد به حکومت استبدادی ابوجهل بر افکار مکه پایان داد.
در این نبرد، ابوجهل توسط دو جوان انصاری به نامهای معاذ بن عمرو و معاذ بن عفراء به شدت مجروح و زمینگیر شد و در لحظات پایانی توسط عبدالله بن مسعود کشته شد. مرگ او ضربه هولناکی به پیکره شرک در شبه جزیره عربستان وارد کرد و فضا را برای پیشرویهای بعدی اسلام هموار ساخت.
جمعبندی
جواب پیشنهادی: اگر مقصود از سردسته مخالفان، دوران آغازین دعوت در داخل شهر مکه باشد، ابوجهل مظهر اصلی شکنجه و مخالفت است؛ اما اگر معیار کل دوره رسالت و فرماندهی کل مشرکان مکه در جنگها باشد، ابوسفیان رهبر نهایی جبهه شرک به شمار میرود.
پرسشهای متداول
قریش به دلیل زیرکی سیاسی به او ابوالحکم (پدر حکمت) میگفتند، اما پیامبر با این نامگذاری تعریف جاهلیت از حکمت را به چالش کشید؛ چرا که لجاجت در برابر حق و شکنجه انسانها، بدترین نوع نادانی است.
مخالفت سران قریش صرفاً عقیدتی نبود؛ آنها ریشه در تعصبات قبیلهای، رقابت تیره بنیمخزوم و بنیامیه با بنیهاشم و هراس از دست دادن منافع اقتصادی و سیاسی حاصل از بتپرستی داشتند.
ابولهب (عبدالعزی) تنها عموی پیامبر بود که علناً و با شدت به همراه همسرش امجمیل به آزار شخصی و کارشکنی علیه دعوت پیامبر پرداخت و سورهای در نکوهش آنها نازل شد.
نظرات