نزدیکترین ستاره به زمین خورشید است؛ اما اگر منظور نزدیکترین ستاره به زمین پس از خورشید در آسمان شب باشد، ستارهٔ پروکسیما قنطورس نام دارد.
رمزگشایی از یک سوال ساده اما فریبنده نجومی
در نگاه اول، بسیاری از افراد در پاسخ به این سوال بلافاصله به یاد ستارگان درخشان آسمان شب میافتند، اما از نظر تعریف دقیق اخترفیزیکی، خورشید خود یک ستاره همجوشی میانرشتهای در قلب منظومه شمسی است. این گوی پلاسمایی عظیم با تامین نور و گرما، مهد پیدایش و تداوم حیات روی سیاره ما شده است.
خورشید با فاصلهای در حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر که در علم نجوم معادل ۱ واحد نجومی (AU) تعریف میشود، نزدیکترین ستاره به سیاره مادری ما است. جالب است بدانید که فوتونهای نور این ستاره با سرعت خیرهکننده ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه، مسافت میان خورشید تا زمین را تنها در مدت ۸ دقیقه و ۲۰ ثانیه طی میکنند تا به ما برسند.
با این حال، در حوزه اکتشافات فضایی و علوم فرمنظومهای، وقتی این سوال مطرح میشود، هدف یافتن اولین همسایه خورشید در فضای بیکران بینستارهای است. با فاکتور گرفتن از خورشید، این عنوان شگفتانگیز رسماً به ستارهای کوچک به نام پروکسیما قنطورس تعلق میگیرد که دروازه ورود بشر به شناخت جهانهای خارج از منظومه شمسی به شمار میرود.
شناسنامه نجومی پروکسیما قنطورس؛ همسایه دیوار به دیوار ما
پروکسیما قنطورس (Proxima Centauri) یک ستاره کمنور از رده کوتولههای سرخ با نوع طیفی M5.5V است که در فاصله تقریبی ۴.۲۴ سال نوری از منظومه شمسی قرار دارد. این فاصله کیهانی به زبان ساده یعنی اگر ما بتوانیم فضاپیمایی بسازیم که با سرعت نور حرکت کند، بیش از ۴ سال طول میکشد تا پیام یا کاوشگر ما به این ستاره برسد؛ مسافتی باورنکردنی که معادل حدود ۴۰ تریلیون کیلومتر است.
به دلیل ساختار فیزیکی خاص، ویژگیهای این ستاره با خورشید ما تفاوتهای بنیادی دارد:
- جرم و ابعاد: جرم این ستاره تنها حدود ۱۲ درصد جرم خورشید است و قطری در حدود ۱۴ درصد خورشید دارد که آن را کمی بزرگتر از سیاره مشتری میکند.
- درخشندگی و دما: دمای سطحی آن حدود ۳۰۰۰ کلوین است و به دلیل درخشندگی بسیار پایین (کمتر از ۰.۱۷ درصد خورشید)، این ستاره با چشم غیرمسلح در آسمان شب رصد نمیشود.
برای تماشای این همسایه نزدیک در آسمان، ستارهشناسان حتماً باید از تلسکوپهای آماتوری قوی یا رصدخانههای حرفهای استفاده کنند، زیرا نور ضعیف آن در میان ستارگان پرفروغ اطراف گم میشود.
کالبدشکافی سامانه سهگانه آلفا قنطورس
پروکسیما قنطورس به تنهایی در تاریکی فضا رها نیست، بلکه عضو فرعی یک منظومه سهگانه و پیچیده پویای گرانشی به نام سامانه آلفا قنطورس است. برای درک بهتر موقعیت این ستاره، باید نگاهی به ساختار این منظومه بیندازیم. این سیستم از دو ستاره اصلی و یک همدم دورتر تشکیل شده است:
دو ستاره اصلی این سامانه یعنی آلفا قنطورس A و آلفا قنطورس B، ستارههایی بزرگ و درخشان هستند که شباهت ساختاری بسیار زیادی به خورشید ما دارند و در مداری متراکم به دور مرکز جرم مشترک خود میچرخند. آلفا قنطورس A حتی کمی بزرگتر و روشنتر از خورشید است.
پروکسیما قنطورس که در متون علمی به عنوان آلفا قنطورس C نیز شناخته میشود، در مداری بسیار بزرگتر و با کشش گرانشی ضعیفتر، به دور این جفت مرکزی در حال گردش است. یک دور گردش کامل این ستاره به دور دو همدم بزرگتر خود حدود ۵۵۰ هزار سال زمان میبرد و در دوره کنونی از مدار طولانیاش، در نزدیکترین موقعیت فاصلهای نسبت به منظومه شمسی قرار گرفته است.
آخرین یافتههای علمی درباره سیاره فراخورشیدی پروکسیما b
در سال ۲۰۱۶، دانشمندان با استفاده از روش پیشرفته سرعت شعاعی و تلسکوپهای سازمان فضایی اروپا، موفق به کشف یک سیاره زمینسان به نام پروکسیما b در اطراف این ستاره شدند. این جهان بیگانه جرمی حدود ۱.۰۷ برابر زمین دارد و در کمربند حیات (Goldilocks zone) ستاره مادر گردش میکند؛ یعنی جایی که دما برای شکلگیری آب مایع مناسب است.
ستاره مادر یعنی پروکسیما قنطورس، یک کوتوله سرخ به شدت فعال و شرارهدار است. این ستاره به طور مداوم طوفانهای سهمگین خورشیدی از خود ساطع میکند که سیاره پروکسیما b را با پرتوهای ایکس و فرابنفش دهها برابر شدیدتر از زمین بمباران میآورد. این تشعشعات مرگبار میتوانند به مرور زمان اتمسفر سیاره را فرسایش داده و آب سطحی آن را تبخیر کنند، مگر آنکه سیاره دارای یک میدان مغناطیسی فوقالعاده قدرتمند برای دفاع از خود باشد.
چقدر طول میکشد تا به نزدیکترین ستاره زمین سفر کنیم؟
یکی از بزرگترین چالشهای بشر، ابعاد نجومی مسافتها است. برای درک بهتر زمان مورد نیاز جهت سفر به نزدیک ترین ستاره به زمین پس از خورشید، گزینههای فناوری فعلی و آینده را در قالب یک لیست تصمیمگیری بررسی میکنیم:
نظرات