پاسخ کوتاه مطالعات نهم: عوامل مؤثر بر آب‌وهوای جهان عبارت‌اند از زاویه تابش خورشید و عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، دوری و نزدیکی به دریاها و اقیانوس‌ها، جریان‌های دریایی، بادها و توده‌های هوا، ناهمواری‌ها، پوشش گیاهی و فعالیت‌های انسان.

عوامل مؤثر بر آب‌وهوای جهان را نام ببرید؛ مطالعات نهم

آب‌وهوا یا اقلیمِ هر ناحیه فقط به یک عامل وابسته نیست. دما، بارش، رطوبت، باد و حتی پوشش گیاهی یک منطقه از کنار هم قرار گرفتن چند عامل طبیعی و انسانی شکل می‌گیرند. به همین دلیل ممکن است دو شهر در یک عرض جغرافیایی باشند، اما به دلیل ارتفاع، نزدیکی به دریا یا جهت وزش باد، آب‌وهوای متفاوتی داشته باشند.

برای پاسخ امتحانی، کافی است نام عوامل اصلی را بنویسید؛ اما اگر توضیح کوتاه هم بخواهند، باید بدانید هر عامل دقیقاً چه اثری بر دما و بارندگی می‌گذارد.

جواب کوتاه برای امتحان

عرض جغرافیایی و زاویه تابش خورشید
ارتفاع از سطح دریا
دوری یا نزدیکی به دریاها و اقیانوس‌ها
جریان‌های دریایی یا اقیانوسی
بادهای غالب و توده‌های هوا
ناهمواری‌ها و رشته‌کوه‌ها
پوشش گیاهی
فعالیت‌های انسانی مانند صنعت، شهرنشینی و تخریب جنگل‌ها

توضیح عوامل مؤثر بر آب‌وهوای جهان

عرض جغرافیایی و زاویه تابش خورشیدنواحی نزدیک استوا پرتوهای خورشید را مستقیم‌تر دریافت می‌کنند و معمولاً گرم‌ترند؛ هرچه به قطب‌ها نزدیک شویم زاویه تابش مایل‌تر و هوا سردتر می‌شود.

ارتفاع از سطح دریابا افزایش ارتفاع، دما معمولاً کاهش می‌یابد. به همین دلیل مناطق کوهستانی از دشت‌های اطراف خنک‌ترند.

دوری و نزدیکی به دریادریاها گرما را آهسته‌تر از خشکی می‌گیرند و از دست می‌دهند؛ پس مناطق ساحلی معمولاً زمستان و تابستان ملایم‌تری دارند.

جریان‌های دریاییجریان‌های گرم و سرد اقیانوسی می‌توانند دمای سواحل را تغییر دهند و بر رطوبت و بارش اثر بگذارند.

بادهای غالب و توده‌های هوابادها رطوبت، گرما یا سرما را از منطقه‌ای به منطقه دیگر جابه‌جا می‌کنند؛ مثلاً باد مرطوب می‌تواند بارندگی ایجاد کند.

ناهمواری‌ها و کوه‌هارشته‌کوه‌ها مسیر بادهای مرطوب را تغییر می‌دهند. دامنه رو به باد معمولاً پرباران‌تر و دامنه پشت به باد خشک‌تر می‌شود.

پوشش گیاهیجنگل‌ها و مراتع با تبخیر و تعرق، جذب بخشی از دی‌اکسیدکربن و حفظ رطوبت خاک، به تعدیل آب‌وهوا کمک می‌کنند.

فعالیت‌های انسانیسوزاندن سوخت‌های فسیلی، گسترش شهرها، تخریب جنگل‌ها و تغییر کاربری زمین می‌تواند دما، آلودگی و الگوی بارش را تغییر دهد.

عوامل طبیعی و انسانی چه تفاوتی دارند؟

عوامل طبیعی مانند عرض جغرافیایی، ارتفاع، دریاها، جریان‌های دریایی، بادها، کوه‌ها و پوشش گیاهی از ویژگی‌های جغرافیایی و طبیعی زمین هستند و در شکل‌گیری اقلیم نقش پایه‌ای دارند.

عوامل انسانی مانند صنعت، حمل‌ونقل، شهرنشینی، مصرف سوخت‌های فسیلی و قطع جنگل‌ها نتیجه فعالیت انسان‌اند و می‌توانند آب‌وهوا و اقلیم را در مقیاس محلی تا جهانی تغییر دهند.

چند مثال ساده برای بهتر فهمیدن درس

چرا مناطق استوایی گرم‌ترند؟

در نزدیکی استوا، نور خورشید مستقیم‌تر می‌تابد و انرژی بیشتری در واحد سطح به زمین می‌رسد. به همین دلیل بسیاری از مناطق استوایی گرم و مرطوب‌اند.

چرا شهرهای ساحلی آب‌وهوای ملایم‌تری دارند؟

آب دریا دیرتر گرم و دیرتر سرد می‌شود. پس در تابستان از شدت گرما و در زمستان از شدت سرما در نواحی ساحلی کم می‌کند. به همین دلیل نوسان دمایی سواحل معمولاً کمتر از نواحی دور از دریاست.

چرا کوه‌ها بر بارندگی اثر دارند؟

وقتی هوای مرطوب به کوه برخورد می‌کند، به سمت بالا رانده می‌شود، سرد می‌شود و ممکن است بارش ایجاد کند. اما پشت کوه، هوا رطوبت کمتری دارد و ناحیه خشک‌تر می‌شود؛ به این حالت سایه باران می‌گویند.

نکته حفظی: برای پاسخ سریع، عوامل را با این ترتیب به یاد بسپارید: خورشید و عرض جغرافیایی، ارتفاع، دریا، جریان دریایی، باد، کوه، پوشش گیاهی و انسان.

جمع‌بندی

عوامل مؤثر بر آب‌وهوای جهان مجموعه‌ای از ویژگی‌های طبیعی و رفتارهای انسانی هستند. زاویه تابش خورشید و عرض جغرافیایی، ارتفاع، فاصله از دریا، جریان‌های دریایی، بادها، ناهمواری‌ها و پوشش گیاهی پایه‌های طبیعی اقلیم را می‌سازند؛ فعالیت‌های انسانی نیز با تغییر زمین، افزایش آلودگی و گازهای گلخانه‌ای بر آب‌وهوا اثر می‌گذارد.

عوامل مؤثر بر آب‌وهوای جهان؛ جواب مطالعات نهم