سه مورد از لرزش اجسام را نام ببرید؛ علوم ششم

در علوم ششم، یکی از نکته‌های مهم درس صدا این است که صدا بر اثر لرزش یا ارتعاش اجسام تولید می‌شود. وقتی جسمی به سرعت جلو و عقب حرکت می‌کند، هوای اطراف آن هم به حرکت درمی‌آید و موج صوتی ایجاد می‌شود. این موج به گوش ما می‌رسد و ما آن را به صورت صدا می‌شنویم.

پس اگر از شما بپرسند «سه مورد از لرزش اجسام را نام ببرید»، کافی است سه نمونه‌ای را بنویسید که در آن‌ها یک جسم می‌لرزد و صدا تولید می‌کند؛ مثل تار صوتی، سیم ساز و پوست طبل.

سه نمونه اصلی برای پاسخ علوم ششم

چرا لرزش باعث تولید صدا می‌شود؟

وقتی یک جسم می‌لرزد، ذره‌های هوای اطراف آن هم فشرده و باز می‌شوند. این فشرده و باز شدن به صورت موج در هوا حرکت می‌کند. وقتی این موج‌ها به گوش ما می‌رسند، پرده گوش را می‌لرزانند و مغز ما آن را به صورت صدا تشخیص می‌دهد.

به همین دلیل است که اگر جسمی نلرزد، معمولاً صدایی از آن شنیده نمی‌شود. مثلاً سیم گیتاری که آرام و بی‌حرکت است صدا ندارد، اما وقتی آن را به حرکت درمی‌آوریم، صدا تولید می‌کند.

مثال‌های بیشتر از لرزش اجسام

اگر معلم از شما بیشتر از سه نمونه خواست، می‌توانید از مثال‌های زیر استفاده کنید:

• لرزش کش لاستیکی وقتی آن را می‌کشیم و رها می‌کنیم.
• لرزش زنگ مدرسه یا زنگ دوچرخه هنگام صدا دادن.
• لرزش صفحه بلندگو وقتی موسیقی پخش می‌شود.
• لرزش هوا داخل نی یا فلوت هنگام دمیدن.
• لرزش قابلمه یا قاشق فلزی وقتی به آن ضربه می‌زنیم.
• لرزش تارهای ویولن وقتی آرشه روی آن کشیده می‌شود.
• لرزش پرده گوش هنگام شنیدن صدا.

چطور لرزش را مشاهده کنیم؟

بعضی لرزش‌ها را با چشم می‌بینیم؛ مثل حرکت سریع سیم گیتار. بعضی را با دست حس می‌کنیم؛ مثل گذاشتن انگشت روی گلو هنگام حرف زدن. بعضی هم خیلی ریزند و مستقیم دیده نمی‌شوند، اما از صدایی که تولید می‌شود می‌فهمیم جسم در حال لرزش است.

لرزش تند و کند چه فرقی دارد؟

اگر جسم سریع‌تر بلرزد، معمولاً صدای زیرتری تولید می‌کند. اگر کندتر بلرزد، صدا بم‌تر می‌شود. برای نمونه، سیم‌های نازک و کوتاه در سازها معمولاً صدای زیرتری دارند، چون سریع‌تر می‌لرزند. سیم‌های ضخیم‌تر یا بلندتر معمولاً صدای بم‌تری تولید می‌کنند.

بلندی صدا هم به شدت لرزش مربوط است. وقتی به طبل آرام ضربه می‌زنیم، صدا آرام‌تر است؛ اما با ضربه قوی‌تر، پوست طبل بیشتر می‌لرزد و صدای بلندتری می‌شنویم.

پاسخ آماده برای دفتر علوم

اشتباه‌های رایج

• فقط نام وسیله را ننویسید؛ بهتر است بگویید کدام قسمت آن می‌لرزد.
• نور و صدا را با هم اشتباه نگیرید؛ این سؤال درباره تولید صداست.
• هر حرکت معمولی صدا تولید نمی‌کند؛ لرزش سریع و رفت‌وبرگشتی جسم مهم است.
• در مثال طبل، خود پوست طبل می‌لرزد، نه فقط چوب یا دست.

پرسش‌های پرتکرار

جمع‌بندی

برای سؤال «سه مورد از لرزش اجسام را نام ببرید» در علوم ششم، بنویسید: لرزش تارهای صوتی، لرزش سیم ساز و لرزش پوست طبل. اصل مهم این است که صدا از لرزش اجسام به وجود می‌آید و این لرزش باعث ایجاد موج صوتی در هوا می‌شود.