پاسخ کوتاه: موادی که نشاسته دارند محلول ید را آبی تیره، بنفش تیره یا نزدیک به سیاه میکنند؛ مثل سیبزمینی، نان، برنج، آرد، ذرت، ماکارونی و از میوهها بیشتر موز نارس یا موز سبز.
چه مواد و میوههایی محلول ید را تیره میکنند؟
محلول ید برای شناسایی نشاسته استفاده میشود. وقتی ید با نشاسته تماس پیدا میکند، رنگ قهوهای یا زرد آن به آبی تیره، بنفش تیره یا سیاه تغییر میکند. بنابراین هر ماده غذایی که نشاسته بیشتری داشته باشد، تغییر رنگ واضحتری نشان میدهد.
در این آزمایش، قند، روغن، گوشت و بیشتر میوههای رسیده معمولاً رنگ ید را مثل مواد نشاستهدار تیره نمیکنند؛ چون مقدار نشاسته آنها کم است یا نشاسته آنها در زمان رسیدن به قند تبدیل شده است.
نمونه مواد غذایی که ید را تیره میکنند
کدام میوهها محلول ید را تیره میکنند؟
در میان میوهها، جواب مطمئنتر موز نارس یا موز سبز است. موز وقتی هنوز کاملاً نرسیده، نشاسته بیشتری دارد؛ اما با رسیدن موز، بخشی از نشاسته به قند تبدیل میشود و واکنش ید کمرنگتر میشود.
- موز نارس: معمولاً تغییر رنگ واضحتری نشان میدهد.
- موز رسیده: ممکن است واکنش ضعیفتری داشته باشد، چون شیرینتر و کمنشاستهتر شده است.
- سیب نارس یا بعضی میوههای کال: ممکن است مقدار کمی نشاسته داشته باشند، اما نتیجه به اندازه سیبزمینی یا موز نارس واضح نیست.
روش ساده انجام آزمایش ید و نشاسته
تکه کوچکی از سیبزمینی، نان، برنج، موز نارس و چند ماده دیگر را روی یک بشقاب جداگانه بگذارید.
یک قطره از محلول ید یا لوگول را روی هر نمونه بریزید. برای کار مدرسهای از مقدار بسیار کم استفاده شود.
اگر رنگ به آبی تیره، بنفش تیره یا سیاه تبدیل شد، آن نمونه نشاسته دارد.
روی شکر، روغن یا سفیده تخممرغ هم میتوان مشاهده کرد که تغییر رنگ نشاستهای ایجاد نمیشود.
چرا ید با نشاسته تیره میشود؟
نشاسته ساختاری زنجیرهای دارد. مولکولهای ید میتوانند در بخشهایی از این ساختار قرار بگیرند و ترکیبی رنگی بسازند. نتیجه این واکنش، همان رنگ آبی تیره یا سیاه است که در آزمایشهای علوم برای تشخیص نشاسته دیده میشود.
نکته ایمنی: محلول ید، لوگول یا بتادین برای خوردن نیست. بعد از انجام آزمایش، نمونههای غذایی را دور بریزید و دستها را بشویید.
چه چیزهایی ید را تیره نمیکنند؟
موادی که نشاسته ندارند یا نشاسته آنها بسیار کم است، معمولاً رنگ ید را به آبی تیره یا سیاه تغییر نمیدهند. برای مثال، شکر، نمک، روغن، آب، گوشت، سفیده تخممرغ و بسیاری از میوههای کاملاً رسیده واکنش نشاستهای مشخصی نشان نمیدهند.
جمعبندی: هرجا نشاسته زیاد باشد، محلول ید تیره میشود. بهترین نمونهها برای جواب مدرسهای: سیبزمینی، نان، برنج، آرد، ذرت، ماکارونی و موز نارس.
نظرات