سرپرست مسلمانان فرستاده شده به حبشه چه کسی بود

هجرت مسلمانان به حبشه یکی از بزرگ‌ترین و حیاتی‌ترین تصمیمات استراتژیک در صدر اسلام بود. زمانی که آزار، اذیت و شکنجه نوکیشان مسلمان در مکه توسط سران قریش به اوج خود رسید، پیامبر اکرم (ص) برای حفظ جان پیروان خود و ایجاد یک پایگاه امن امنیتی و تبلیغی، دستور هجرت را صادر فرمودند. در این میان، نقش رهبری و مدیریت کاروان مهاجران از اهمیت بالایی برخوردار بود که این مأموریت خطیر بر عهده جعفر بن ابی‌طالب گذاشته شد.

علل و زمینه‌های هجرت مسلمانان به حبشه

محیط مکه برای مسلمانان، به‌ویژه کسانی که حامیان قدرتمند یا اصالت قبیله‌ای محکمی نداشتند، به یک شکنجه‌گاه بزرگ تبدیل شده بود. دلایل اصلی این هجرت تاریخی را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• افزایش شکنجه‌های نظام‌مند و طاقت‌فرسای سران قریش علیه تازه مسلمانان و طبقات مستضعف جامعه مکه.
• تحریم‌های اقتصادی و فشارهای اجتماعی شدید بر پیروان پیامبر اکرم (ص) برای بازگرداندن آن‌ها به کفر و بت‌پرستی.
• رهنمود پیامبر (ص) مبنی بر انتخاب حبشه به عنوان مقصد، به دلیل حضور پادشاهی عادل و دادگر (نجاشی) که در قلمرو او به کسی ستم نمی‌شد.

ویژگی‌ها و نقش راهبردی جعفر بن ابی‌طالب در کاروان

انتخاب جعفر بن ابی‌طالب به عنوان امیر کاروان، نشان‌دهنده عمق درایت پیامبر اسلام (ص) در دیپلماسی و مدیریت بحران است. جعفر واجد ویژگی‌هایی بود که او را برای این مأموریت متمایز می‌ساخت:

• برخورداری از فصاحت کلام، شجاعت بی‌نظیر و اصالت خانوادگی بالا در میان بزرگان قریش.
• انتخاب به عنوان امیر و سخنگوی رسمی هجرت دوم از سوی پیامبر (ص) با حضور حدود ۸۳ مرد و ۱۸ زن.
• نمایندگی تام‌الاختیار مسلمانان برای گفت‌وگو و مناظره در دادگاه رسمی نجاشی در برابر نمایندگان قریش.

خطابه تاریخی در دربار نجاشی و تلاوت سوره مریم

سخت‌ترین برهه این هجرت، زمانی رخ داد که فرستادگان قریش با هدایای فراوان برای بازگرداندن مسلمانان وارد حبشه شدند. در این تقابل دیپلماتیک، تدبیر سرپرست کاروان جریان را کاملاً تغییر داد:

• ۱
  لابی‌گری عمرو بن عاص و عمارة بن ولید با اهدای هدایای گران‌بها به اسقف‌ها برای اخراج و تحویل مسلمانان.
• ۲
  ترسیم تضاد میان دوران جاهلیت (بت‌پرستی، قطع رحم، ظلم به ضعیفان) و آیین توحیدی اسلام توسط جعفر بن ابی‌طالب.
• ۳
  انتخاب هوشمندانه و تلاوت آیات آغازین سوره مریم درباره زکریا، یحیی و طهارت حضرت مریم (س).
• ۴
  تأثیر شگرف آیات بر حاضرین، گریه شدید نجاشی و اسقف‌ها و بازگرداندن هدایای قریش توسط پادشاه حبشه.

تقارن باشکوه بازگشت به مدینه همزمان با فتح خیبر

دوران حضور مسلمانان در حبشه سال‌ها به طول انجامید تا اینکه شرایط در حجاز دگرگون شد و حکومت اسلامی در مدینه استحکام یافت. روند بازگشت کاروان به شکل زیر رقم خورد:

ارسال نامه توسط پیامبر (ص) به نجاشی از طریق عمرو بن امیه ضمری برای بازگشت مهاجران پس از تثبیت حکومت اسلامی صورت گرفت. در پی آن، تجهیز دو کشتی توسط نجاشی و حرکت کاروان مسلمانان به همراه ۷۰ نفر از اهالی حبشه به سمت حجاز آغاز شد.

ورود جعفر به منطقه خیبر دقیقاً همزمان با پیروزی نهایی مسلمانان بر دژهای یهود در سال ۷ هجری بود. این همزمانی چنان شورآفرین بود که پیامبر (ص) جمله تاریخی خود را بیان فرمودند: «نمی‌دانم به کدام‌یک شادمان‌ترم؟ به آمدن جعفر یا به فتح خیبر؟» و در همان جا نماز جعفر طیار را به پاس خدماتش به او تعلیم دادند.