معنی بیت «همه عالم تن است و ایران دل، نیست گوینده زین قیاس خجل»
پاسخ کوتاه: معنی بیت این است که شاعر جهان را مانند یک بدن میبیند و ایران را دل آن بدن میداند؛ یعنی ایران را جایگاهی مهم، زندهکننده و فرهنگی در جهان میشمارد و از این مقایسه شرمنده نیست.
همه عالم تن است و ایران دل
نیست گوینده زین قیاس خجل
این بیت معمولاً به نظامی گنجوی منسوب میشود و در ستایش جایگاه ایران در فرهنگ و تمدن فارسی به کار میرود. در این تشبیه، «عالم» مانند تن و «ایران» مانند دل معرفی شده است.
معنی واژههای مهم
عالم:
جهان، دنیا، همه مردم و سرزمینها.
تن:
بدن؛ چیزی که بدون دل جان و حرکت کامل ندارد.
دل:
مرکز زندگی، احساس، جان و ارزش.
زین قیاس خجل:
از این مقایسه شرمنده نیستم.
آرایه ادبی بیت
مهمترین آرایه این بیت تشبیه است. شاعر جهان را به «تن» و ایران را به «دل» تشبیه کرده است. همچنین نوعی اغراق شاعرانه هم دیده میشود؛ چون برای نشان دادن ارزش ایران، جایگاه آن را بسیار بزرگ و حیاتی بیان کرده است.
نکته درباره نسبت بیت: این بیت در نقلهای عمومی به نظامی گنجوی نسبت داده میشود، اما درباره جای دقیق آن در نسخهها و منابع، گاهی اختلاف یا ابهام وجود دارد. برای پاسخهای درسی، معمولاً دانستن معنی و آرایه بیت کافی است.
مفهوم کلی
مفهوم بیت این است که ایران از نگاه شاعر سرزمینی مهم و ارزشمند است؛ همانطور که دل برای بدن اهمیت دارد، ایران نیز برای جهان فرهنگ، جان و معنا دارد. شاعر با جمله دوم تأکید میکند که از چنین مقایسهای خجالت نمیکشد.
جمعبندی
پس معنی ساده بیت چنین است: همه جهان مانند بدن است و ایران مانند دل آن؛ شاعر از اینکه ایران را دل جهان بداند شرمنده نیست.
نظرات