سلولهای گیرنده شنوایی در کدام بخش گوش قرار دارند

سیستم شنوایی انسان یکی از پیچیده‌ترین و ظریف‌ترین ساختارهای حسی بدن است. وظیفه اصلی این سیستم، دریافت امواج مکانیکی صوتی از محیط پیرامون و تبدیل آن‌ها به فرکانس‌های الکتریکی قابل درک برای مغز است. کلید اصلی این فرآیند حیاتی، سلول‌های حسی ویژه‌ای هستند که در عمق استخوان گیجگاهی پنهان شده‌اند.

ساختار کلی گوش و موقعیت گیرنده‌های شنوایی

گوش انسان از نظر کالبدشناسی به سه بخش اصلی گوش خارجی، گوش میانی و گوش داخلی تقسیم می‌شود که هر کدام وظیفه مشخصی در فرایند شنیدن دارند. شناخت این بخش‌ها به ما کمک می‌کند تا درک بهتری از مسیر رسیدن صدا به گیرنده‌های اصلی داشته باشیم:

• گوش خارجی امواج صوتی را از محیط اطراف جمع‌آوری کرده و به مجرای گوش هدایت می‌کند تا به پرده صماخ برخورد نمایند.
• گوش میانی از طریق سه استخوانچه کوچک به نام‌های چکشی، سندانی و رکابی این ارتعاشات را تقویت کرده و به دریچه بیضی منتقل می‌نماید.
• در نهایت، این ارتعاشات تقویت‌شده به گوش داخلی منتقل می‌شوند. گوش داخلی ساختاری بسیار پیچیده در ضخامت استخوان گیجگاهی است که گیرنده‌های حسی اصلی شنوایی و تعادل در آن محصور شده‌اند.

کالبدشناسی حلزون گوش و اندام کورتی

بخش شنوایی گوش داخلی، ساختاری مارپیچی شبیه به صدف حلزون دارد که به آن حلزون گوش (Cochlea) می‌گویند و درون آن از مایع پر شده است. این لوله مارپیچ حدود دو و نیم دور به دور یک محور مرکزی می‌چرخد.

اگر برش عرضی از حلزون گوش تهیه کنیم، متوجه می‌شویم که این ساختار شامل سه مجرای موازی به نام‌های مجرای دهلیزی، مجرای طبلی و مجرای حلزونی (میانی) است که هر کدام ویژگی‌های یونی متفاوتی دارند. محل دقیق استقرار سلول‌های گیرنده شنوایی، ساختاری میکروسکوپی به نام اندام کورتی (Organ of Corti) است که روی غشای پایه (بازیلار) در مجرای حلزونی قرار دارد.

اجزای اصلی تشکیل‌دهنده اندام کورتی

انواع سلول‌های گیرنده شنوایی (سلول‌های مویی)

سلول‌های گیرنده شنوایی به دلیل داشتن زوائد مژک‌مانند در سطح خود، به سلول‌های مویی (Hair Cells) معروف هستند. این مژک‌ها که استریوسیلا نام دارند، از نوع مکانورسیپتور (گیرنده مکانیکی) به شمار می‌روند و به حرکت حساس هستند. این سلول‌ها به دو گروه اصلی تقسیم می‌شوند:

مکانیسم تبدیل امواج صوتی به سیگنال‌های عصبی

فرآیند تبدیل انرژی مکانیکی به سیگنال الکتریکی عصبی (Mechanotransduction) در گوش داخلی طی مراحل زیر انجام می‌شود:

• حرکت استخوانچه رکابی بر دریچه بیضی باعث ایجاد موج‌های فشاری در مایع درون حلزون گوش و نوسان غشای پایه می‌شود.
• حرکت غشای پایه سبب خم شدن مژک‌های سلول‌های مویی به سمت بلندترین مژک می‌شود که این امر پیوندهای نوکی (Tip Links) بین مژک‌ها را کشیده و کانال‌های یونی را باز می‌کند.
• با باز شدن کانال‌ها، یون‌های پتاسیم از مایع اندولنف وارد سلول شده و دپلاریزاسیون رخ می‌دهد؛ این پدیده باعث ورود کلسیم و آزاد شدن ناقل عصبی گلوتامات در پایانه سیناپسی می‌شود.
• گلوتامات بر گیرنده‌های عصب شنوایی (زوج هشتم مغزی) اثر گذاشته و پتانسیل عمل ایجاد می‌کند تا پیام شنوایی جهت پردازش نهایی به قشر شنوایی در لوب تمپورال مخ ارسال شود.

عوامل آسیب‌رسان به گیرنده‌های شنوایی و راه‌های پیشگیری

سلول‌های مویی ارگان کورتی در انسان بافت‌های بسیار متمایزیافته‌ای هستند که در صورت مرگ یا تخریب، قابلیت بازسازی خودبخودی ندارند و آسیب به آن‌ها باعث کم‌شنوایی دائمی حسی-عصبی می‌شود. عوامل متعددی می‌توانند سلامت این سلول‌ها را به خطر اندازند:

مواجهه طولانی‌مدت یا ناگهانی با صداهای بلند (بالای ۸۵ دسی‌بل) با ایجاد استرس اکسیداتیو و ترومای صوتی، شایع‌ترین عامل محیطی تخریب این سلول‌ها است. مصرف برخی داروهای خاص (مانند آنتی‌بیوتیک‌های آمینوگلیکوزیدی نظیر جنتامایسین)، عوامل ژنتیکی و وراثتی، عفونت‌های ویروسی و روند طبیعی افزایش سن (پیرگوشی) از دیگر علل آسیب محسوب می‌شوند.

برای پیشگیری از این آسیب‌های غیرقابل برگشت، استفاده از محافظ‌های گوش در محیط‌های صنعتی پرصدا، کنترل دوز داروهای سمی برای گوش، انجام غربالگری‌های دوره‌ای و داشتن تغذیه سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها ضروری است.

پرسش‌های متداول