ترک گوشه لب در درجه اول ناشی از کمبود ویتامین B2 (ریبوفلاوین) و سایر ویتامینهای گروه B مانند B12، B6 و B9 است؛ با این حال فقر آهن و زینک نیز از عوامل اصلی این عارضه به شمار میروند.
ایجاد شکاف، خشکی و سوزش شدید در زوایای دهان که در علم پزشکی به آن شیلیت زاویهای یا شیلوزیس گفته میشود، یک عارضه شایع پوست و مخاط است. بسیاری از افراد این مشکل را با خشکی ساده پوست اشتباه میگیرند، اما تکرار و تداوم آن نشاندهنده یک اختلال درونی یا کمبود ریزمغذیهای اساسی در بدن است. در این مقاله به بررسی دقیق علل تغذیهای، فاکتورهای محیطی و راههای درمان قطعی این مشکل میپردازیم.
ویتامینهای گروه B؛ سد دفاعی پوست لب
ویتامینهای محلول در آب گروه B نقش مستقیمی در متابولیسم سلولی، بازسازی بافتهای مرده و حفظ سلامت غشاهای مخاطی دارند. اختلال در تامین این ویتامینها خیلی زود خود را روی پوست صورت، به ویژه نواحی حساس اطراف دهان نشان میدهد.
مهمترین ماده مغذی برای حفظ یکپارچگی غشاهای مخاطی است و بارزترین نشانه کمبود شدید آن، ایجاد شقاق و ترکهای دردناک در زاویه دهان است. این ویتامین در لبنیات، تخممرغ و سبزیجات تیره یافت میشود.
نقش مستقیمی در تقسیم سلولی و بازسازی بافتهای دهان دارند و کمبود آنها منجر به نوعی کمخونی و التهاب شدید در ساختار سلولی لب میشود.
برای سنتز کلاژن و سلامت عمومی سیستم پوششی بدن ضروری هستند و فقر این دو ریزمغذی، خشکی و پوسته ریزی را در نواحی حساس صورت به شدت تشدید میکند.
نقش مواد معدنی؛ فقر آهن و کمبود زینک
به غیر از ویتامینها، مواد معدنی کمیاب نیز نقشی حیاتی در سیستم ایمنی و بازسازی سلولی ایفا میکنند. کمبود دو ماده معدنی کلیدی زیر از دلایل اصلی پایدار بودن زخمهای گوشه دهان است:
کمخونی فقر آهن: این حالت باعث کاهش اکسیژنرسانی به بافتهای سطحی و تضعیف شدید قدرت بازسازی سلولهای اپیتلیال در گوشه لبها میشود و پوست را مستعد شکاف میکند.
کمبود روی (زینک): روی یک عنصر حیاتی برای سیستم ایمنی و ترمیم زخمها است که کمبود آن ریسک بروز عفونتهای ثانویه قارچی را در شکافهای لب بالا میبرد.
عوامل غیرتغذیهای و مکانیکی ایجاد ترک لب
شیلوزیس همیشه به دلیل رژیم غذایی نامناسب نیست. گاهی اوقات ساختار فیزیکی دهان یا عادتهای رفتاری، بستر مناسب را برای آسیب به این ناحیه فراهم میکنند:
هنگامی که بزاق در گوشه دهان جمع میشود، تبخیر آن باعث خشکی شدیدتر پوست میشود. فرد به طور ناخودآگاه با لیسیدن لبها سعی در مرطوب کردن آن دارد که این رفتار، چرخه معیوب خشکی و ترک را تشدید کرده و محیط را برای نفوذ قارچ کاندیدا آلبیکنس آماده میسازد.
راهکارهای درمانی و پمادهای موثر
برای رفع این مشکل باید همزمان با اصلاح رژیم غذایی و جبران کمبودهای درونی، از درمانهای موضعی جهت ترمیم سریعتر بافت استفاده کرد:
پمادهای ضد قارچ: استفاده از کرمهای موضعی مانند کلوتریمازول یا مایکونازول در مواردی که ترک گوشه لب با سوزش شدید و ترشحات سفیدرنگ همراه است، خط اول درمان تخصصی محسوب میشود.
کرمهای محافظ و زینک اکساید: کرمهای حاوی زینک اکساید یا وازلین طبی بدون اسانس میتوانند یک سد فیزیکی محکم روی زخم ایجاد کنند تا اسید بزاق باعث تحریک بیشتر پوست نشود.
ترمیمکنندههای طبیعی: قرار دادن مواد طبیعی ایمن مانند عسل طبیعی به مدت ۱۵ دقیقه روی موضع یا استفاده از ژل آلوئهورا خالص به کاهش التهاب و افزایش سرعت بهبود بافت کمک میکند.
جمعبندی عارضه شیلوزیس
«جواب پیشنهادی:» برای درمان پایدار ترک گوشه لب، ابتدا باید وضعیت ویتامینهای گروه B و سطح آهن و زینک بدن را از طریق تغذیه غنی (گوشت، تخممرغ، حبوبات و آجیل) بهبود بخشید و همزمان با استفاده از پمادهای محافظ و ضدقارچ، جلوی تاثیر مخرب رطوبت بزاق بر زخم را گرفت.
پرسشهای متداول کاربران
تفاوت ترک گوشه لب ناشی از کمبود ویتامین با تبخال چیست؟
تبخال یک بیماری ویروسی، تاولی و به شدت مسری است که معمولاً به صورت دانههای ریز و خوشهای ظاهر میشود و خارش دارد، اما ترک گوشه لب (شیلیت زاویهای) یک شکاف و زخم خطی کاملاً غیرمسری است که در اثر خشکی، رطوبت مزمن یا کمبود ریزمغذیها در زاویه دهان رخ میدهد.
آیا استفاده از آبلیمو یا سرکه برای ضدعفونی کردن این ترکها مفید است؟
خیر، متخصصان پوست به شدت با این کار مخالفند. اسید موجود در لیمو یا سرکه بافت آسیبدیده مخاط را به شدت تحریک کرده، سوزش بسیار شدیدی ایجاد میکند و باعث سوختگی شیمیایی سطحی و تأخیر شدید در فرآیند بهبود زخمهای باز گوشه لب میشود.
نظرات