آشنایی با نوحه عبداللهم عبداللهم من عاشق ثاراللهم
عبارت عبداللهم عبداللهم من عاشق ثاراللهم سربند یا ترجیعبند یکی از دودمههای سنتی و حماسی مشهور در شب پنجم محرم (زبان حال حضرت عبدالله بن حسن علیهالسلام) است که عزاداران در دستههای سینهزنی آن را تکرار میکنند. این نوحه متن واحد و مطلق ندارد و مداحان سرشناسی چون حاج محمود کریمی و حاج عبدالرضا هلالی بندهای متفاوتی را پس از این مطلع اجرا کردهاند، اما ریشه همه آنها در عبارت مستند مقتلی «لا وَالله لا أُفارِقُ عَمّی» است.
آیین سوگواری محرم سرشار از قطعات منظوم حماسی است که عواطف شیعیان را با وقایع تاریخی کربلا پیوند میزند. در این میان، اشعار مرتبط با جانفشانی نوجوانان عاشورا، به دلیل آمیختگی احساسات پاک با شجاعت بیمثال، جایگاه ویژهای در دل شبهای عزاداری دارند.
متن نسخههای رایج و کامل نوحه عبداللهم عبداللهم
این قطعه مذهبی در طول سالها با واریانتها و بندهای مختلفی در هیئتهای مذهبی خوانده شده است. در ادامه چهار نسخه مهم و پرکاربرد از این اثر جهت دسترسی کاربران و همخوانی در مجالس گردآوری شده است:
- نسخه اول (دودمه سنتی):
عبداللهم عبداللهم، من عاشق ثاراللهم
دست من افتاده ز تن، عمو حسین عمو حسین - نسخه دوم (سبک شور و اذن جهاد):
عبداللهم عبداللهم، من عاشق ثاراللهم
اذن جهادم ده عمو، من یادگار مجتبام - نسخه سوم (نسخه احساسی و مقتلی):
سر تا بپا دردم عمو، روبرو تو آوردم عمو
با این لب خشکیدهام دور تو میگردم عمو
هستم یتیم و بیپناه، بر من عموجان نگاه کن
از شوق جانبازی ببین من آمدم در قتلگاه - نسخه چهارم (زبان حال به پدر):
ای روی تو قرص قمر، گر میروی من را ببر
جان علیِ اصغرت باشد دلم تنگ پدر
راهنمای همخوانی: اگر مایل به اجرای این قطعه در مجالس خانگی هستید، نسخه اول به دلیل ساختار کوبنده و ریتمیک، بهترین گزینه برای دستههای سینه زنی سنتی به شمار میرود.
تحلیل سبک دودمهخوانی در شب پنجم محرم
قالب ادبی و مذهبی دودمه یکی از اصیلترین شیوههای عزاداری در ایران است که نقش مهمی در مشارکت دادن جمعیت عزادار در بطن مراسم دارد.
تقسیم عزاداران به دو دستهدر این سبک سنتی، دسته اول مصرع نخست یعنی «عبداللهم عبداللهم من عاشق ثاراللهم» را با صدایی رسا میخوانند و همزمان سینه میزنند تا فضا را برای پاسخ آماده کنند.
پاسخ دسته دومدسته دوم بلافاصله پس از اتمام مصرع اول، با خواندن مصرع بعد مانند «دست من افتاده ز تن...» پاسخ داده و با این تبادل کلامی، شور مجلس را به اوج میرسانند.
کاربرد ریتمیک در هیئتاین سبک حماسی معمولاً پیش از شروع سینهزنی واحد یا شور تند اجرا میشود تا آمادگی ذهنی و عاطفی لازم را در میان جمعیت عزادار ایجاد کند.
دستههای سنتی اصیل
شب پنجم محرم شور
ریتم حماسی تند
تطبیق اشعار با مستندات تاریخی و مقاتل معتبر
بررسی ریشه عبارات شعری در کتابهای مقتلی تقدم مانند الارشاد و لهوف، صحت معنایی و وفاداری این اشعار را به واقعیت تاریخی نشان میدهد.
نکته مهم: عبارت شعری «من عاشق ثاراللهم» در واقع بازتابی هنرمندانه از کلام مستند حضرت عبدالله (ع) در کتاب الارشاد شیخ مفید است که در آخرین لحظات فرمود: «لا وَالله لا أُفارِقُ عَمّی»؛ به خدا قسم هرگز از عمویم جدا نخواهم شد.
همچنین تعبیراتی که به قطع شدن دست این نوجوان اشاره دارند، برگرفته از مقتل لهوف سید بن طاووس است. در این منبع آمده که ایشان دست خود را در برابر شمشیر دشمن سپر کرد تا از امام حسین (ع) دفاع کند که هسته اصلی بیت «دست من افتاده ز تن» را تشکیل میدهد.
مقاتل معتبر تاکید دارند که ایشان نوجوانی نابالغ (حدود ۱۰ تا ۱۱ ساله) بودهاند؛ بنابراین اشعاری که از الفاظی مثل جوان یا جنگاور بزرگسال برای ایشان استفاده میکنند، از نظر مستندات علمی دقیق نیستند و باید در انتخاب اشعار به سن و سال این حماسهساز توجه کرد.
جمعبندی
جواب پیشنهادی: نوحه حماسی عبداللهم عبداللهم من عاشق ثاراللهم قطعهای ریشهدار در سوگواری شب پنجم محرم است که با وجود تفاوت در بندهای فرعی، ساختار آن کاملاً بر پایه مقتل حضرت عبدالله بن حسن (ع) استوار است و وفاداری شیعیان را در قالب سبک دودمهخوانی به تصویر میکشد.پرسشهای متداول زائران و عزاداران
شاعر اصلی نوحه و دودمه عبداللهم عبداللهم کیست؟
نام شاعر این تکبیت قدیمی در منابع رسمی به طور دقیق ثبت نشده است؛ اما بخش بزرگی از اشعار زبان حال حضرت عبدالله (ع) با این مضمون، اقتباس یا سروده استادان شعر آیینی مانند حاج غلامرضا سازگار (میثم) و حاج علی انسانی است که مداحان معاصر بندهای جدیدی به آن افزودهاند.
کدام مداحان معروف نوحه عبداللهم من عاشق ثاراللهم را اجرا کردهاند؟
این اثر توسط مداحان برجستهای در سبکهای مختلف بازخوانی شده است؛ از جمله حاج محمود کریمی در قالب زمینه و شور شب پنجم محرم، حاج عبدالرضا هلالی در سبک شور هیئتی تند، و حاج حنیف طاهری در حسینیه عبدالله بن حسن (ع) تهران.
نظرات