بر اساس پروژه علمی سنجش ضربان قلب (Science of Scare) و توافق منتقدان سینما، فیلم شوم (Sinister)، جنگیر (The Exorcist) و موروثی (Hereditary) در صدر فهرست ۱۰ تا از ترسناک ترین فیلم های جهان قرار دارند.
دنیای سینمای وحشت همواره ابزاری برای به چالش کشیدن عمیقترین و تاریکترین ترسهای بشری بوده است. انتخاب ترسناک ترین آثار تاریخ سینما همواره امری چالشبرانگیز است، چرا که مفهوم ترس برای هر فرد تعریفی متفاوت دارد؛ برخی با موجودات ماوراءالطبیعه به وحشت میافتند و برخی دیگر با دلهرههای روانشناختی دچار کابوس میشوند. با این حال، ترکیبی از رتبهبندیهای مراجع سینمایی، بازخورد منتقدان و حتی آزمایشهای پزشکی نشان میدهد که برخی آثار توانستهاند استانداردهای دلهره را در سطح جهانی جابهجا کنند.
فهرست ۱۰ تا از ترسناک ترین فیلم های جهان
در این بخش به معرفی ده شاهکار بیتکرار ژانر وحشت میپردازیم که هر یک از دیدگاه ساختار روایی، فاکتورهای بیولوژیکی و تاثیرگذاری روانی، جایگاهی ماندگار در تاریخ سینما به دست آوردهاند.
شوم (Sinister - 2012)
این اثر به کارگردانی اسکات دریکسون، بر اساس آزمایشهای علمی و سنجش میانگین ضربان قلب تماشاگران، عنوان ترسناکترین فیلم تاریخ سینما را یدک میکشد. داستان درباره یک نویسنده جنایی است که در خانه جدیدش جعبهای از فیلمهای سوپر ۸ میلیمتری مخوف را پیدا میکند که رازهایی هولناک را فاش میسازند.
جنگیر (The Exorcist - 1973)
شاهکار بی تکرار ویلیام فریدکین که همچنان پس از گذشت نیم قرن، هولناکترین فیلم مذهبی و ماوراءالطبیعه تاریخ است. صحنههای تسخیر روح دختربچه و فضاسازی سنگین آن در زمان اکران باعث غش و تهوع تماشاگران در سالنهای سینما شد و تاثیر آن بر فرهنگ عامه انکارناپذیر است.
موروثی (Hereditary - 2018)
نخستین فیلم بلند آری استر که تعریف جدیدی از وحشت روانشناختی مدرن ارائه داد. بازی جنونآمیز تونی کولت و فروپاشی تدریجی یک خانواده پس از مرگ مادربزرگ، اتمسفری کابوسوار، سنگین و ماندگار خلق میکند که تا مدتها ذهن مخاطب را رها نخواهد کرد.
درخشش (The Shining - 1980)
اثر ماندگار استنلی کوبریک با بازی خیرهکننده جک نیکلسون، برداشتی متفاوت از رمان استیون کینگ است. ترس این فیلم از جنس تعلیق، تنهایی و جنون تدریجی در یک هتل خالی و زمستانی است که مرز میان واقعیت و توهم را برای شخصیت اصلی و تماشاگر محو میکند.
احضار (The Conjuring - 2013)
شاهکار جیمز وان که بر اساس پروندههای واقعی اد و لورن وارن (محققان پدیدههای پارانورمال) ساخته شده است. این فیلم با استفاده درست از تکنیکهای ایجاد دلهره و فیلمبرداری پویا، برترین فرمول وحشت خانههای جنزده را به نمایش میگذارد.
روانی (Psycho - 1960)
شاهکار آلفرد هیچکاک که پدر ژانر اسلشر و وحشت روانی شناخته میشود. هیچکاک با انتقال منبع ترس از موجودات ماورایی به درون ذهن پیچیده و تاریک انسان، قواعد روایت و تعلیق در سینما را برای همیشه تغییر داد و سکانس حمام آن تاریخساز شد.
او تعقیب میکند (It Follows - 2014)
یکی از خلاقانهترین فیلمهای مستقل قرن بیست و یکم که ترسی دائم، کند و گریزناپذیر را به نمایش میگذارد؛ موجودی ناشناخته که با ظاهری انسانی اما با قدمهایی آرام همواره در تعقیب قربانی است و حس پارانویای شدیدی خلق میکند.
توتئهآمیز (Insidious - 2010)
اثر دیگری از جیمز وان که در استفاده از جامپاسکرهای ناگهانی و طراحی صداهای فرکانسپایین استادانه عمل کرده است. ورود به بعد غریب اثیری و تلاش برای نجات روح یک کودک، تعلیقی نفسگیر در این اثر ایجاد کرده است.
بابادوک (The Babadook - 2014)
وحشتی عمیق و استعارهای از افسردگی، انزوا و سوگواری یک مادر. این فیلم مستقل استرالیایی نشان میدهد که گاهی هیولاهای درون کتابهای داستان، بازتابی از گرههای روانی و آسیبهای روحی خود ما هستند.
کشتار با ارهبرقی در تگزاس (The Texas Chain Saw Massacre - 1974)
اثری جریانساز در سبک بقا و وحشت بدنی به کارگردانی توبی هوپر. این فیلم با بودجه بسیار کم و فضایی شبهمستند، یکی از وحشیانهترین، واقعگرایانهترین و تاثیرگذارترین قابهای سینمای وحشت را در قالب شخصیت چرمبرهنه خلق کرد.
پروژه علمی علم ترس (Science of Scare) چیست؟
در سالهای اخیر، پژوهشگران با بررسی فاکتورهای پزشکی مانند میانگین ضربان قلب (BPM) و میزان نوسان آن در میان تماشاگران، داوری درباره ترسناکترین آثار را از حالت سلیقهای به یک متد علمی تبدیل کردهاند. این آزمایشها به صورت سالانه انجام میشوند و واکنشهای بیولوژیکی بدن را اندازه میگیرند.
در این آزمایشها مشخص شد که فیلمهایی مانند Sinister ضربان قلب مخاطب را در حالت استراحت از ۶۵ بار در دقیقه به بالای ۸۵ تا ۱۳۰ بار (پیکهای ناگهانی در لحظات جامپاسکر) میرسانند. این واکنش بیولوژیکی، وضعیت «ستیز یا گریز» را در مغز فعال میکند و ترشح شدید هورمونها را به همراه دارد.
ریشههای جذابیت فیلمهای دلهرهآور از نگاه روانشناسی
چرا انسانها به صورت داوطلبانه مایل به تماشای آثاری هستند که آنها را میترساند و دچار اضطراب میکند؟ روانشناسان چند نظریه عمده را برای این رفتار مطرح کردهاند:
- تجربه ترس امن: مغز انسان تفاوت میان خطر واقعی و مجازی را درک میکند. تماشای فیلم ترسناک به ما اجازه میدهد ترشح شدید آدرنالین، اندورفین و دوپامین را در یک محیط کاملاً کنترلشده و بدون تهدید جانی واقعی تجربه کنیم.
- نظریه انتقال برانگیختگی: طبق این نظریه روانشناختی، تنش و استرس شدیدی که در طول فیلم به مخاطب وارد میشود، پس از پایان فیلم یا رفع خطر، جای خود را به یک حس تخلیه روانی (کاتارسیس) و آرامش عمیق میدهد که برای فرد لذتبخش است.
- روانکاوی سایهها: از دیدگاه کارل یونگ، انسانها تمایلات و بخشهای تاریک و سرکوبشدهای در ناخودآگاه خود دارند که به آن «سایه» میگویند. سینمای وحشت بستری امن برای مواجهه نمادین با این بخشهای ممنوعه و هراسهای پنهان روان فراهم میسازد.
پرسشهای متداول
منتقدان حرفهای بیشتر به فاکتورهایی چون اصالت فیلمنامه، تعلیق، کارگردانی و نمادگرایی عمیق امتیاز میدهند، در حالی که تماشاگران عام معمولاً به دنبال هیجان لحظهای، غافلگیرکننده بودن داستان و تعداد جامپاسکرها (پرشهای ناگهانی) در طول اثر هستند.
فیلم «سکوت برهها» (The Silence of the Lambs - 1991) موفق به دریافت ۵ جایزه اصلی اسکار شد. همچنین فیلم «جنگیر» در سال ۱۹۷۳ نامزد ۱۰ جایزه اسکار شده بود که برای یک فیلم وحشت مذهبی یک رکورد تاریخی و کمنظیر محسوب میشود.
نظرات