ضربالمثل «دندان طمع را کَندن» به معنای از بین بردن حرص و آزِ فرد طمعکار است. این عبارت زمانی به کار میرود که کسی با رفتار یا تدبیری، امید و طمع دیگری را برای به دست آوردن چیزی (مثلاً مال، مقام یا منفعت) از بین ببرد و او را ناکام بگذارد.
معنای تحتاللفظی و کنایی:
- «دندان طمع» → نمادی از قدرت و توانایی فرد برای دستیابی به خواستههایش است (مثل دندانی که برای جویدن و تصاحب چیزهاست).
- «کندن دندان طمع» → یعنی از بین بردن توانایی یا امید فرد برای رسیدن به آنچه طلب کرده.
کاربردهای رایج این ضربالمثل:
۱. در روابط اجتماعی:
- مثلاً اگر کسی مدام چشم طمع به مال دیگران داشته باشد و صاحب مال با هوشمندی مانع او شود، میگویند: «فلانی دندان طمعش را کَند!»
۲. در سیاست و قدرت:
- وقتی حاکمی با سیاستهای خود، نقشههای دشمن برای تصاحب منابع را خنثی کند، گفته میشود: «دندان طمع دشمن را کَند.»
۳. در معاملات و تجارت:
- اگر فروشندهای قیمت کالایی را آنقدر بالا ببرد که خریدار طمعکار منصرف شود، میگویند: «با این قیمت، دندان طمع مشتری را کَند.»
نمونهی تاریخی و ادبی:
در متون کهن فارسی گاه از این مفهوم استفاده شده، مثلاً وقتی حاکمی با تدبیر، سپاه دشمن را شکست میدهد و آنها را از تصرف سرزمینش ناامید میکند، گفته میشود: «دندان طمع آنان را از این مملکت کَند.»
مشابههای این ضربالمثل:
- «آب پاکی روی دست کسی ریختن» (قطع امید کردن کسی از چیزی).
- «کسی را از رو به رو کردن» (ناامید کردن طمعکار).