بر اساس مشهورترین روایات تاریخی، امام سجاد (ع) دقیقاً ۳۴ سال بعد از واقعه عاشورا به شهادت رسیدند و در این مدت هدایت امت را بر عهده داشتند.
واقعه جانگداز کربلا در دهم محرم سال ۶۱ هجری قمری رخ داد؛ زمانی که امام زینالعابدین (علیهالسلام) در بستر بیماری موقت بودند. به اراده الهی، ایشان از این حادثه خونین جان سالم به در بردند تا بار سنگین امامت و ولایت مسلمین را پس از شهادت پدر بزرگوارشان به دوش بکشند. این دوران ابلاغ پیام، آغازگر فصلی نو در تاریخ تشیع شد.
تحلیل فاصله زمانی عاشورا تا شهادت امام چهارم
مشهورترین قول در میان محدثان و تاریخنگاران برجسته شیعه، از جمله شیخ کلینی در کتاب شریف الکافی، این است که شهادت امام زینالعابدین (ع) در سال ۹۵ هجری قمری رخ داده است. با تفریق سال ۶۱ هجری (سال وقوع عاشورا) از سال ۹۵ هجری، مدت زمان حیات و امامت مبارک ایشان پس از کربلا دقیقاً ۳۴ سال به دست میآید.
البته در این میان، برخی دیگر از مورخان بزرگ مانند شیخ مفید در کتاب الارشاد، سال شهادت حضرت را ۹۴ هجری قمری ضبط کردهاند. بر اساس این دیدگاه ثانویه، فاصله شهادت امام چهارم با واقعه کربلا حدود ۳۳ سال خواهد بود؛ هرچند که حیات ۳۴ ساله تایید بیشتری را در میان فقهای شیعه داراست.
نکته مهم: بخش عمدهای از این ۳۴ سال، صرف بازسازی جامعه اسلامی، تبیین اندیشه اصیل مهدویت و امامت، و هدایت پنهان مجاهدان در برابر ظلم بنیامیه شد.
سن امام سجاد (ع) در کربلا و هنگام شهادت
درباره سن دقیق امام سجاد (ع) در روز دهم محرم سال ۶۱ هجری، تفاوتهای جزیی در نقلهای تاریخی دیده میشود:
- روایت ۲۴ سال: شیخ مفید سن حضرت را در آن واقعه ۲۴ سال میداند که نشاندهنده جوانی کامل و رشید بودن ایشان است.
- روایت ۲۲ یا ۲۳ سال: برخی دیگر از منابع متقدم تاریخی سن مبارک ایشان را اندکی کمتر گزارش کردهاند.
این تفاوت در ثبت سن، به اختلاف در ثبت تاریخ دقیق ولادت حضرت در مدینه منوره (سال ۳۶ یا ۳۸ هجری) بازمیگردد. با این حال، مسلم است که عدم شرکت ایشان در جهاد روز عاشورا، صرفاً به دلیل بیماری شدید و مصلحت الهی برای حفظ نسل امامت بوده است. در نهایت، حضرت زینالعابدین (ع) در زمان شهادت خود در مدینه، حدود ۵۷ یا ۵۸ سال سن داشتند.
یادآوری تاریخی: پیکر مطهر امام چهارم پس از تشییعی باشکوه در مدینه منوره، در قبرستان بقیع و در کنار مرقد عموی بزرگوارشان، امام حسن مجتبی (ع)، به خاک سپرده شد.
مدت و ویژگیهای دوران امامت پس از کربلا
دوران امامت امام سجاد (ع) دقیقاً مماس با روزهای پس از عاشورا آغاز شد و به مدت بیش از سه دهه در یکی از تاریکترین و پرخفقانترین اعصار حکومت بنیامیه تداوم یافت. بزرگترین رسالت امام چهارم در این ۳۴ سال، پیامرسانی نهضت حسینی و جلوگیری از تحریف تاریخ کربلا با خطبههای آتشین در کوفه و شام بود.
ایشان به دلیل نظارت شدید و ممتد خلفای اموی، شیوه مبارزه فرهنگی و کادرسازی پنهان را برگزیدند. معارف عمیق اسلامی، عرفانی و سیاسی در این دوران، در قالب دعا و مناجات در صحیفه سجادیه و همچنین منشور حقوقی و اخلاقی رسالة الحقوق به جامعه تزریق شد و تشیع را از نابودی نجات داد.
علت شهادت و نام مسببان این جنایت
امام سجاد (ع) به مرگ طبیعی از دنیا نرفتند، بلکه بر اساس قاعده کلی روایات اهل بیت (ع) مبنی بر شهادت همگی آنان، با توطئه مخفیانه دستگاه حاکم اموی و از طریق مسمومیت با زهر به شهادت رسیدند. محبوبیت روزافزون معنوی امام در میان مردم، همواره مایه هراس خلفا بود.
در متون معتبر تاریخی، ولید بن عبدالملک که خلیفه جبار وقت امویان بود، به عنوان آمر اصلی این ترور و صادرکننده دستور مستقیم حذف فیزیکی امام معرفی شده است. همچنین برخی روایات از برادر خلیفه یعنی هشام بن عبدالملک نام بردهاند که به دلیل کینه شدید ناشی از جلوه معنوی امام در موسم حج، عامل اجرایی و محرک اصلی این مسمومیت بوده است.
جمعبندی تاریخ و زمان حیات
«جواب پیشنهادی:» به طور خلاصه، امام زینالعابدین (ع) ۳۴ سال پس از واقعه کربلا زنده بودند و بار امامت را به دوش داشتند. حیات ایشان مایه بقای واقعه کربلا و تدوین اصیلترین ادعیه اسلامی در قالب صحیفه سجادیه گردید.
نظرات