سوگو

نوعی استاندارد رده بندی کتابخانه ها در جدول

8 دقیقه مطالعه

هنگام حل کردن جدول کلمات متقاطع، مواجهه با سوالاتی که به مفاهیم علمی، فرهنگی یا استانداردهای بین‌المللی اشاره دارند کاملاً طبیعی است. یکی از سوالات پر تکرار در این زمینه، پیدا کردن نام سیستم‌های سازماندهی منابع مکتوب است.

پاسخ اصلی و رایج برای این معما در جدول کلمات متقاطع واژه «دیویی» (۴ حرفی) یا «کنگره» (۵ حرفی) است.

بسته به تعداد خانه‌های خالی طراحی شده در جدول شما و همچنین طراح معما، پاسخ صحیح می‌تواند تغییر کند. این سیستم‌ها ستون فقرات مدیریت اطلاعات در بزرگترین مراکز اسنادی جهان هستند و شناخت ساختار ظاهری آن‌ها به شما کمک می‌کند تا در سریع‌ترین زمان ممکن خانه های خالی جدول خود را کامل کنید.

راهنمای حل معما بر اساس تعداد حروف در جدول

طراحان جدول معمولاً برای به چالش کشیدن مخاطبان، از سیستم‌های مختلفی استفاده می‌کنند که هرکدام تعداد حروف مشخصی دارند. برای اینکه بدون اتلاف وقت به پاسخ درست برسید، گزینه‌های زیر را بر اساس تعداد فضاهای خالی جدول خود بررسی کنید:

دیویی (۴ حرف)
کنگره (۵ حرف)
دهدهی (۵ حرف)
کلون (۴ حرف)

پاسخ چهار حرفی یعنی واژه «دیویی» (یا نوشتار قدیمی‌تر آن یعنی دیوئی) اصلی‌ترین و پر تکرارترین جواب برای این سوال است که به نظام دهدهی ملویل دیویی اشاره دارد. در مقابل، واژه «کنگره» جایگزین هوشمندانه‌ای است که طراحان جدول برای فضاهای پنج‌خانه‌ای انتخاب می‌کنند و اشاره به سیستم رده‌بندی کتابخانه کنگره آمریکا دارد.

در جدول‌های تخصصی یا کلبه‌ای، گاهی واژه «کلون» مد نظر است که یک نظام رده‌بندی تحلیلی-ترکیبی کمتر شناخته‌شده در کتابداری است. همچنین گاهی به جای نام خود استاندارد، صفت ساختاری آن یعنی واژه «دهدهی» به عنوان پاسخ صحیح در خانه‌های جدول قرار می‌گیرد.

آشنایی با رده‌بندی دهدهی دیویی (DDC)

این نظام در سال ۱۸۷۶ توسط ملویل دیویی ابداع شد و به دلیل سادگی بی‌نظیرش، به سرعت به استاندارد اول کتابخانه‌های عمومی و مدرسه‌ای جهان تبدیل گردید. ساختار منطقی و ریاضی این سیستم به کاربران عادی اجازه می‌دهد بدون دانش پیچیده کتابداری، به راحتی منبع مورد نیاز خود را در قفسه‌ها بیابند.

نکته مهم:دیویی تمام دانش بشری را به ۱۰ رده اصلی (از ۰۰۰ تا ۹۰۰) تقسیم می‌کند و برای جزئی‌تر شدن موضوعات، از نقطه اعشار یا ممیز استفاده می‌نماید. در ایران، تمام کتابخانه‌های عمومی زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور ملزم به استفاده از این استاندارد عددی برای چیدمان قفسه‌های خود هستند.

رده‌های اصلی این سیستم شامل کلیات، فلسفه و روانشناسی، دین، علوم اجتماعی، زبان، علوم خالص، علوم کاربردی (تکنولوژی)، هنر، ادبیات، و تاریخ و جغرافیا است. هر کدام از این ده رده دوباره به ده بخش کوچکتر و هر بخش به ده شاخه فرعی دیگر تقسیم می‌شود تا کدهای دقیق سه‌رقمی شکل بگیرند.

آشنایی با نظام رده‌بندی کتابخانه کنگره (LCC)

این سیستم در آغاز قرن بیستم برای سازماندهی حجم عظیم کتاب‌های کتابخانه پارلمان آمریکا (کنگره) طراحی شد و ساختاری کاملاً کاربردی دارد. به دلیل محدودیت‌های سیستم‌های عددی در مواجهه با میلیون‌ها جلد کتاب تخصصی، این استاندارد بر پایه حروف الفبا توسعه یافت.

راهنمای ساختار:برخلاف دیویی، این نظام از ترکیب حروف الفبای انگلیسی (A تا Z) و اعداد استفاده می‌کند که باعث می‌شود کدهای پشت جلد کتاب‌ها کوتاه‌تر و دقیق‌تر شوند. اکثر کتابخانه‌های دانشگاهی، تخصصی و پژوهشی بزرگ در ایران (مانند کتابخانه ملی و دانشگاه تهران) از سیستم کنگره برای سازماندهی منابع خود بهره می‌برند.

در این روش، الفبای انگلیسی موضوعات کلان را مشخص می‌کنند؛ به عنوان مثال حرف B برای فلسفه و دین، حرف H برای علوم اجتماعی و حرف P برای ادبیات و زبان‌شناسی استفاده می‌شود. همراه شدن این حروف با اعداد ریاضی، بستری بی‌نهایت گسترده برای کتاب‌های جدید ایجاد می‌کند.

مقایسه کلی و تفاوت‌های کلیدی دو استاندارد اصلی

انتخاب میان این دو نظام رده‌بندی در سازمان‌های اسنادی بر اساس ابعاد مجموعه، نوع مراجعان و میزان تخصصی بودن مطالب صورت می‌گیرد. در ادامه معیارهای اصلی تفاوت این دو نظام را بررسی می‌کنیم تا درک بهتری از کارکرد آن‌ها پیدا کنید:

۱
نوع نشانه‌گذاری: سیستم دیویی کاملاً عددی و زنجیره‌ای است، در حالی که سیستم کنگره یک نظام ترکیبی (حرفی-عددی) نیمه‌الفبایی به شمار می‌رود.
۲
ظرفیت گسترش: سیستم کنگره به دلیل ماهیت استقرایی، توانایی بسیار بالاتری برای جای دادن میلیون‌ها جلد کتاب تخصصی بدون طولانی شدن کدهای پشت جلد دارد.
۳
سهولت کاربری: دیویی برای مراجعان عادی و کودکان بسیار ملموس‌تر و قابل‌فهم‌تر است، چرا که چیدمان منظم اعداد ریاضی را به راحتی درک می‌کنند.

همانطور که مشخص است، ماهیت ساختاری این دو مدل تفاوت‌های بنیادینی با یکدیگر دارند. سیستم‌های عددی به دلیل سادگی برای مخازن باز که خود مراجعین به سراغ قفسه‌ها می‌روند عالی هستند، اما در دانشگاه‌های بزرگ چاره‌ای جز استفاده از سیستم الفبایی-عددی وجود ندارد.

بومی‌سازی استانداردهای رده‌بندی در ایران

از آنجا که هر دو سیستم دیویی و کنگره در بستر فرهنگ غربی و مسیحی طراحی شده‌اند، در بخش‌های مربوط به دین اسلام، تاریخ و جغرافیای خاورمیانه و زبان و ادبیات شرقی دچار ضعف شدید و کمبود فضا بودند. به همین دلیل نیاز به یک بازنگری اساسی و استاندارد در داخل کشور احساس می‌شد.

طراحی گسترش‌ها

سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اقدام به طراحی گسترش‌های رده‌بندی علمی برای مباحث ایرانی و اسلامی کرده است.

حوزه‌های چهارگانه

این الحاقات بومی به ویژه در چهار حوزه اصلی شامل اسلام، زبان و ادبیات ایرانی، تاریخ ایران و جغرافیا اعمال شده‌اند.

نرم‌افزارهای جامع

امروزه تمامی نرم‌افزارهای جامع کتابداری در ایران به صورت پیش‌فرض از این استانداردهای بومی‌سازی شده پشتیبانی می‌کنند.

به کمک این بومی‌سازی دقیق، پژوهشگران ایرانی می‌توانند آثار مرتبط با ادبیات فاخر پارسی یا تاریخ پرفراز و نشیب کشورمان را به صورت کاملاً منسجم و در کنار هم در بخش‌های تخصصی قفسه‌ها پیدا کنند، بدون اینکه این منابع در بخش‌های فرعی و نامرتبط سیستم‌های غربی گم شوند.

جمع‌بندی راهنمای جدول
جواب پیشنهادی: در اکثر مواقع، هدف طراحان از طرح سوال نوعی استاندارد رده بندی کتابخانه ها در جدول، رسیدن به کلمه «دیویی» برای فضاهای ۴ حرفی و کلمه «کنگره» برای فضاهای ۵ حرفی است. مرور این دو کلمه کلید حل این بخش از جدول شما خواهد بود.

پرسش‌های متداول و تخصصی

کدام رده‌های موضوعی در ایران به صورت اختصاصی بومی‌سازی شده‌اند؟

حوزه‌های اسلام (BP)، زبان و ادبیات فاخر فارسی (PIR)، تاریخ ایران (DSR) و جغرافیا توسط کتابخانه ملی ایران برای هر دو سیستم دیویی و کنگره گسترش یافته و استاندارد شده‌اند.

چرا کتابخانه‌های دانشگاهی سیستم کنگره را به دیویی ترجیح می‌دهند؟

چون سیستم کنگره از ترکیب حرف و عدد استفاده می‌کند، برای کتاب‌های بسیار تخصصی کدهای کوتاه‌تری تولید می‌کند و مانع از طولانی شدن و تداخل آدرس کتاب‌ها در مجموعه‌های میلیونی می‌شود.

تفاوت رده‌بندی با فهرست‌نویسی یا شابک چیست؟

شابک یک شماره استاندارد تجاری برای شناسایی کتاب است، اما رده‌بندی (مانند دیویی و کنگره) مستقیماً به محتوای موضوعی کتاب اشاره دارد و جایگاه فیزیکی آن را روی قفسه‌های کتابخانه تعیین می‌کند.

تازه‌ترین مطالب

همه مطالب

پیشنهاد مطالعه

چند مطلب تصادفی از آرشیو سوگو، شاید این‌ها هم به کارتان بیاید.

نظرات

هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باشید!