پاسخ عبارت قرارداد استعماری نفت ایران و انگلستان در جدول کلمات متقاطع، با توجه به تعداد حروف خواستهشده، معمولاً کلمه «دارسی» (۴ حرف) یا کلمه «کنسرسیوم» (۷ حرف) است.
در بازیهای شرح در متن و جدولهای مطبوعاتی، طراحان سوال با توجه به دورههای مختلف تاریخی، عناوین متفاوتی را برای معاهدات نفتی ایران مد نظر قرار میدهند. برای راهنمایی دقیقتر و یافتن کلمه کلیدی مناسب، تفکیک بر اساس تعداد حروف بهترین رویکرد است.
راهنمای حل سوال قرارداد استعماری نفت ایران و انگلستان در جدول
اگر در حال حل جدول کلمات متقاطع هستید، یکی از گزینههای زیر بر اساس تعداد خانههای خالی، پاسخ نهایی شما خواهد بود:
ریشههای تاریخی؛ از امتیاز دارسی ۱۹۰۱ تا تحمیل قرارداد ۱۹۳۳
نخستین سنگ بنای تسلط بریتانیا بر منابع زیرزمینی ایران در عصر قاجار نهاده شد. در سال ۱۹۰۱ میلادی، مظفرالدین شاه با امضای امتیازنامهای انحصاری به ویلیام ناکس دارسی، حق اکتشاف، استخراج و لولهکشی نفت را در سراسر ایران به جز پنج ایالت شمالی به مدت ۶۰ سال واگذار کرد. سهم ایران از سود خالص این قرارداد ناعادلانه، تنها ۱۶ درصد تعیین شد که آن هم با حسابسازیهای شرکت نفت انگلیس و ایران، هیچگاه به طور کامل پرداخت نگردید.
نکته مهم: پس از آشکار شدن ابعاد استعماری امتیاز دارسی و با تغییر حکومت به پهلوی اول، در سال ۱۳۱۲ خورشیدی (۱۹۳۳ میلادی)، طی یک نمایش سیاسی پرونده قدیمی سوزانده شد اما بلافاصله قراردادی جدید منعقد گشت. این قرارداد جدید که به قرارداد ۱۹۳۳ معروف است، مدت تسلط بریتانیا بر نفت ایران را برای ۳۲ سال دیگر تمدید کرد.
قرارداد ۱۹۳۳ دست ایران را از نظارت بر میزان استخراج و حسابرسی مالی کوتاه نگه داشت. حسن تقیزاده، وزیر مالیه وقت، بعدها در مجلس شورای ملی اقرار کرد که در امضای این قرارداد هیچکاره بوده و تنها به عنوان «آلت فعل» دستورات را اجرا کرده است.
قرارداد کنسرسیوم ۱۳۳۳؛ بازگشت استعمار در قالبی چندملیتی
پس از قیام ملی شدن صنعت نفت در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ به رهبری دکتر محمد مصدق و خلع ید از شرکت نفت انگلیس، بریتانیا با همکاری آمریکا اقدام به طراحی کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ نمود. پس از سرنگونی دولت قانونی مصدق، دولت جدید به نخستوزیری فضلالله زاهدی تحت فشار شدید مالی و تحریمهای بینالمللی، مجبور به امضای توافقنامه جدیدی شد.
این توافقنامه که به قرارداد کنسرسیوم یا معاهده «امینی - پیچ» معروف شد، انحصار نفت ایران را میان یک کارتل بینالمللی تقسیم کرد. در این کنسرسیوم، سهم بریتانیا به ۴۰ درصد کاهش یافت، ۴۰ درصد به شرکتهای آمریکایی رسید، ۱۴ درصد به رویال داچ شل و ۶ درصد نیز به شرکت نفت فرانسه واگذار شد.
راهنمای طراحان جدول: اگر در خانه های جدول کلمات متقاطع با مباحث دوران پس از کودتای ۲۸ مرداد مواجه شدید، کلمه ۷ حرفی کنسرسیوم پاسخ قطعی شماست.
بررسی ساختار معاهدات نفتی بر اساس اسناد تاریخی
-
امتیازنامه دارسی (۱۹۰۱ میلادی):
واگذاری انحصاری عملیات نفتی به یک سرمایهدار انگلیسی در دوران قاجار با سهم ناچیز ۱۶ درصدی برای ایران.
-
قرارداد ۱۹۳۳ (دوران رضا شاه):
تمدید نظام استعماری دارسی به مدت ۳۲ سال دیگر و توسعه حریم عملیاتی شرکت نفت انگلیس و ایران.
-
قرارداد کنسرسیوم (۱۳۳۳ خورشیدی):
تقسیم منافع نفت ایران بین غولهای نفتی آمریکا و اروپا پس از شکست ظاهری نهضت ملی شدن صنعت نفت.
جمعبندی ابعاد حقوقی معاهدات
نتیجه تاریخی: هدف تمام این قراردادها، تثبیت کنترل غرب بر منابع انرژی ایران بود. چه در قالب تکقطبی (دارسی و ۱۹۳۳) و چه در قالب چندملیتی (کنسرسیوم)، حاکمیت ملی ایران تا زمان وقوع انقلاب اسلامی به طور کامل بر چاههای نفت مستقر نشد.
پرسشهای متداول برای حل جدول و اطلاعات عمومی
۱. الحاقیه گس-گلشائیان چه بود و چه ارتباطی با این مبحث دارد؟
این قرارداد در سال ۱۳۲۸ به عنوان متمم قرارداد ۱۹۳۳ بین نویل گس (نماینده انگلیس) و عباسقلی گلشائیان (وزیر دارایی ایران) امضا شد تا امتیازات بریتانیا را تحکیم کند، اما با پایداری مجلس شورای ملی رد شد و زمینه را برای ملی شدن نفت فراهم کرد.
۲. اصطلاح «هفت خواهران» در تاریخ نفت به چه معناست؟
به کارتل بزرگی شامل هفت شرکت نفتی اصلی آمریکایی و اروپایی گفته میشود که پس از کودتای ۲۸ مرداد در قالب کنسرسیوم، کنترل استخراج و قیمتگذاری نفت ایران را در دست گرفتند.
نظرات