رتبهبندی جمعیتی قاره آسيا
براساس آخرین گزارشهای بینالمللی، هند، چین، اندونزی، پاکستان و بنگلادش پنج کشور نخست فهرست هستند که در این میان هند با پیشی گرفتن از چین جایگاه اول را به خود اختصاص داده است.
تغییرات دموگرافیک در بزرگترین قاره جهان با سرعت بیآگاهی در حال رخ دادن است. تا پیش از سال ۲۰۲۳، چین به عنوان پرجمعیتترین کشور دنیا شناخته میشد اما تحولات چند سال اخیر، نقشه توزیع نفوس در آسیا را به طور کامل دگرگون کرده است. شناخت این ترتیب برای تحلیلهای اقتصادی و ژئوپلیتیک اهمیت بالایی دارد.
تحول تاریخی در صدر جدول؛ جابهجایی قدرت جمعیتی هند و چین
در آوریل سال ۲۰۲۳ میلادی، هند پس از نزدیک به سه قرن صدرنشینی پکن، رسماً با پیشی گرفتن از چین به پرجمعیتترین کشور آسیا و جهان تبدیل شد. این اتفاق یک نقطه عطف اساسی در تاریخ نوین آسیا به شمار میآید.
- جمعیت هند اکنون به حدود ۱.۴۷ میلیارد نفر رسیده است، در حالی که چین با حدود ۱.۴۱ میلیارد نفر روند کاهشی را تجربه میکند.
- اعمال چندین دهه سیاست تکفرزندی در چین ساختار دموگرافیک این کشور را به سمت پیری مفرط برده است، در حالی که هند با میانگین سنی پایینتر، ساختار جوانی دارد.
- پیشبینیهای بلندمدت سازمان ملل نشان میدهد که به دلیل نرخ باروری زیر حد جانشینی در چین، جمعیت این کشور تا سال ۲۱۰۰ به کمتر از نصف وضعیت فعلی سقوط خواهد کرد.
نکته مهم: جابهجایی جایگاه هند و چین تنها یک آمار ساده نیست، بلکه سیگنالی واضح از تغییر قطب نیروی کار فعال و بازارهای مصرف در آینده قاره آسیا محسوب میشود.
قدرتهای نوظهور دموگرافیک در جنوب و جنوب شرق آسیا
وقتی به بخشهای جنوبی و جنوب شرقی قاره نگاه میکنیم، با کشورهایی مواجه میشویم که پویایی جمعیتی بالایی دارند. این مناطق به دلیل نرخ باروری مناسب، همچنان در حال گسترش حجم نفوس خود هستند.
اندونزی با جمعیتی نزدیک به ۲۸۵ میلیون نفر، رتبه سوم آسیا و چهارم جهان را به خود اختصاص داده و باثباتترین کشور جنوب شرق آسیا است. پس از آن پاکستان با نرخ رشد سالانه بالای ۲.۴ درصد، جمعیتی فراتر از ۲۵۵ میلیون نفر یافته و یکی از سریعترین ساختارهای انبساطی جهان را دارد. در نهایت بنگلادش با حدود ۱۷۵ میلیون نفر جمعیت، در جایگاه پنجم قرار دارد و به عنوان یکی از متراکمترین فضاهای سرزمینی جهان شناخته میشود.
بحران خاموش در شرق آسیا؛ چالش کهنسالی ژاپن و کره جنوبی
در نقطه مقابل رشد پرشتاب جنوب آسیا، کشورهای حوزه شرق آسیا با یک زمستان دموگرافیک شدید روبرو شدهاند. کاهش تمایل به فرزندآوری و بالا رفتن سن ازدواج، مدیریت آینده این کشورها را سخت کرده است.
- ژاپن با جمعیتی حدود ۱۲۳ میلیون نفر در رتبه ششم آسیا قرار دارد، اما با بحران شدید پیری و نرخ رشد منفی مواجه است.
- یکسوم از کل جمعیت ژاپن بالای ۶۰ سال سن دارند و نیروی کار فعال این کشور طی دو دهه اخیر بیش از ۷ درصد کاهش یافته است.
- کشورهایی مانند کره جنوبی کمترین نرخ باروری کل (TFR) را در جهان ثبت کردهاند که بسیار پایینتر از نرخ جانشینی (۲.۱) است.
- بستههای حمایتی و مشوقهای مالی دولتهای شرق آسیا برای افزایش زاد و ولد تاکنون نتوانسته ترمز این افت دموگرافیک را بکشد.
یک نشانه دموگرافیک: در کشورهای شرق آسیا میزان فروش پوشک سالمندان چند سالی است که از میزان فروش پوشک نوزادان پیشی گرفته است که نماد بارز کهنسالی جامعه است.
جایگاه دموگرافیک ایران و منطقه غرب آسیا
منطقه غرب آسیا و خاورمیانه نیز ویژگیهای خاص خود را در آمارها نشان میدهد. ایران به عنوان یکی از کشورهای محوری این منطقه، جایگاه حساسی در جدول شاخصهای جمعیتی دارد.
جمهوری اسلامی ایران با جمعیتی نزدیک به ۹۲ تا ۹۳ میلیون نفر، در جایگاه نهمین کشور پرجمعیت قاره آسیا قرار گرفته است. ایران در منطقه خاورمیانه و غرب آسیا (با احتساب گستره منطقهای) رتبه سوم جمعیتی را پس از مصر و پاکستان داراست. از سوی دیگر، ترکیه با جمعیتی نزدیک به ۸۵ میلیون نفر در رتبه دهم آسیا قرار دارد و رقابت آماری نزدیکی با ایران در آمارهای منطقهای نشان میدهد.
خلاصه رتبهبندی ۱۰ کشور اول
نتیجهگیری دموگرافیک: جدول نهایی به ترتیب شامل هند، چین، اندونزی، پاکستان، بنگلادش، ژاپن، فیلیپین، ویتنام، ایران و ترکیه است که ثقل جمعیتی جهان را در خود نگه داشتهاند.
پیامدهای اقتصادی پدیده پیری پیش از ثروتمند شدن
تغییر سن جامعه در کشورهای در حال توسعه آسیا چالشهای اقتصادی نوظهوری ایجاد کرده است که با الگوهای تاریخی کشورهای غربی تفاوت ساختاری دارد.
نظرات