این بیت از شعر «علم زندگانی» سروده پروین اعتصامی است و به زبان ساده درباره رشد، تجربهآموزی و تلاش کردن حرف میزند.
نگردد شاخک بیبن، برومند
ز تو سعی و عمل باید، ز من پند
پاسخ کوتاه
معنی بیت: شاخه کوچکی که ریشه ندارد، رشد نمیکند و نیرومند نمیشود؛ پس تو باید تلاش و عمل کنی و من هم باید تو را راهنمایی و نصیحت کنم.
معنی ساده بیت
شاعر میگوید همانطور که شاخهای بدون ریشه نمیتواند جان بگیرد و به درختی نیرومند تبدیل شود، انسان هم بدون کوشش، عمل و استفاده از پند بزرگترها پیشرفت نمیکند.
در این بیت، «ریشه» نماد پایه و پشتوانه است. یعنی برای موفق شدن، فقط آرزو کافی نیست؛ باید تلاش کرد، تجربه آموخت و راه درست را شناخت.
معنی واژهها
شاخک: شاخه کوچک
بیبن: بیریشه، بدون پایه و اساس
برومند: رشد یافته، نیرومند، بارور و بالنده
سعی: کوشش و تلاش
عمل: کار و انجام دادن
پند: نصیحت، اندرز و راهنمایی
مفهوم بیت چیست؟
مفهوم اصلی بیت این است که پیشرفت با دو چیز به دست میآید: تلاش خود انسان و استفاده از راهنمایی افراد باتجربه. اگر کسی فقط پند بشنود اما عمل نکند، نتیجهای نمیگیرد؛ و اگر بدون راهنمایی تلاش کند، ممکن است راه را اشتباه برود.
خلاصه برای جواب مدرسه: انسان برای رشد و موفقیت باید هم کوشش کند و هم از پند و تجربه دیگران بهره ببرد.
آرایهها و نکات ادبی
تشبیه پنهان: انسان ناتجربه مانند شاخک بیریشه دانسته شده است.
نماد: شاخک بیبن نماد کسی است که پایه، تجربه یا پشتوانه کافی ندارد.
مراعات نظیر: شاخک، بن و برومند با فضای درخت و رشد ارتباط دارند.
پیام پندآموز: بیت حالت اندرز و نصیحت دارد.
نکته دستوری بیت
در مصراع اول، اگر بیت را به نثر ساده تبدیل کنیم، میشود: «شاخک بیبن برومند نمیگردد.» در این جمله، برومند مسند است.
در مصراع دوم، فعل «باید» برای هر دو بخش به کار رفته است: «ز تو سعی و عمل باید» و «ز من پند باید». در بخش دوم، فعل برای زیبایی و کوتاهی سخن حذف شده است.
بازنویسی روان بیت
شاخهای که ریشه ندارد، هیچوقت قوی و بارور نمیشود. تو باید تلاش کنی و کار درست انجام بدهی، و من هم وظیفه دارم تو را با پند و تجربه راهنمایی کنم.
این بازنویسی برای پاسخ کلاسی، معنی شعر و تمرین فارسی مناسب است.
نظرات