حرم مطهر امام محمد تقی (ع) معروف به جوادالائمه، امام نهم شیعیان، در شهر کاظمین (که امروزه منطقهای زیارتی در شمال غربی بغداد، پایتخت عراق است) قرار دارد.
این بارگاه ملکوتی زیارتگاه میلیونها زائر از سراسر جهان است و به دلیل دفن دو تن از ائمه معصومین در آن، به آستان مقدس امامین جوادین (ع) شهرت دارد. زائرانی که به کشور عراق سفر میکنند، پس از زیارت عتبات عالیات در نجف و کربلا، راهی این منطقه زیارتی در حومه پایتخت میشوند تا مرقد مطهر امام نهم و جد بزرگوارشان را زیارت کنند.
موقعیت جغرافیایی و نامشناسی کاظمین
منطقه کاظمین یا الکاظمیه در گذشته شهری مستقل در شمال غربی بغداد و در غرب رودخانه دجله بود، اما با گسترش پایتخت عراق، امروزه به عنوان یکی از محلههای اصلی بخش غربی (کرخ) بغداد بزرگ شناخته میشود. این نزدیکی جغرافیایی باعث شده تا زائران بتوانند به راحتی از طریق شبکههای ارتباطی پایتخت به این مکان مقدس دسترسی داشته باشند.
این منطقه در زمان ساخت شهر بغداد توسط منصور عباسی، باغی سرسبز به نام شونیزه بود که به عنوان مقبره خانوادگی خلفای عباسی تعیین شد و به «مقابر قریش» یا «مقبره بنیهاشم» شهرت یافت. پس از دفن پیکر مطهر امام موسی کاظم (ع) و نوه بزرگوارشان امام محمد تقی (ع) در این مکان، نام این منطقه به احترام این دو امام همام به «کاظمین» (به معنای دو کاظم یا دو خویشتندار) تغییر یافت و به مرور زمان به شهری مذهبی و پررونق تبدیل شد.
نکته مهم: برای سفر به حرم امام محمد تقی (ع)، نیازی به تهیه بلیط یا برنامهریزی مجزا برای یک شهر دوردست نیست؛ چرا که کاظمین بخشی از کلانشهر بغداد محسوب میشود و دسترسی به آن از طریق فرودگاه بینالمللی بغداد یا پایانههای مسافربری پایتخت بسیار آسان است.
تاریخچه ساخت و نوسازی بارگاه امامین جوادین (ع)
بنای حرم مطهر در طول تاریخ دستخوش تغییرات، بازسازیها و توسعههای فراوانی بوده است که پادشاهان و حاکمان محب اهل بیت در دورههای مختلف تاریخی در آن سهم داشتهاند:
وضعیت فعلی و پروژههای توسعه مدرن صحنها
امروزه آستان مقدس امامین جوادین (ع) برای میزبانی از خیل عظیم زائران در مناسبتهای خاص، برنامههای توسعه محوری متعددی را در دست اجرا دارد. یکی از بزرگترین پروژههای توسعه زیرسطحی فعلی در ضلع شمالی حرم، صحن امام محمدباقر (ع) است که با زیربنای حدود ۱۰ هزار مترمربع در دو طبقه سرداب برای کاهش ترافیک زائران و افزایش ظرفیت عبادتی طراحی شده است.
دانستنی فنی: به دلیل بالا بودن سطح آب زیرزمینی در نزدیکی رودخانه دجله، ساخت این صحن زیرسطحی نیازمند عملیات مهندسی بسیار پیچیده زهکشی و تدارک دیوارهای آببند بوده است تا سلامت سازه قدیمی حرم به خطر نیفتد.
علاوه بر این، پروژههای مسقفسازی صحنهای شرقی و غربی با نام صحن امام جواد (ع) با هنرهای سنتی گچبری و آینهکاری نوین، فضایی امن در برابر تغییرات اقلیمی و گرمای شدید تابستان برای زائران فراهم آورده است. ورودیهای بخشهای جدید به نامهای مبارک ائمه اطهار مزیّن شده و سیستمهای سرمایشی قدرتمند و سایهبانهای هوشمند در صحنهای باز نصب گردیدهاند تا راحتی بیشتری را برای مراجعین ارمغان آورند.
راهنمای دسترسی و ورود به حرم مطهر
زائران ایرانی معمولاً پس از ورود به کشور عراق از مرزهای زمینی (مانند مهران، خسروی و شلمچه) یا فرودگاه بغداد، با استفاده از خودروهای پایانه اصلی بغداد (مانند گراج العلاوی) به میدانهای پیرامونی کاظمین دسترسی پیدا میکنند. حرم مطهر دارای ورودیهای متعددی است که «باب المراد» در ضلع شرقی پرترددترین مسیر زائران ایرانی است و «باب القبله»، «باب صاحبالزمان» و «باب القریش» از دیگر ورودیهای اصلی و پر رفتوآمد آستان هستند.
به دلیل تدابیر امنیتی ویژه، ورود خودروهای متفرقه به خیابانهای منتهی به حرم ممنوع است و مسافران باید مسیر پایانی را پیاده یا با چرخدستیها و زائربرهای مخصوص عتبه طی کنند. در دالانها و جوار صحنهای مطهر، آرامگاه بزرگان نامدار شیعه از جمله شیخ مفید، خواجه نصیرالدین طوسی، ابن قولویه و سید مرتضی قرار دارد که زیارت مزار این عالمان بزرگ، از بخشهای مهم برنامه زیارتی سفر به کاظمین است.
جمعبندی جغرافیایی
خلاصه مکان: حرم مطهر امام محمد تقی (ع) در شهر کاظمین، واقع در حاشیه شمالی رودخانه دجله و در محدوده اداری بغداد (پایتخت عراق) قرار دارد. این بارگاه مقدس به دلیل همجواری با مرقد امام موسی کاظم (ع) به صورت یک مجتمع زیارتی واحد با دو گنبد طلایی باشکوه مدیریت میشود.
نظرات