آیه مخصوص نماز دهه اول ذیالحجه، آیه ۱۴۲ سوره اعراف معروف به آیه «و واعدنا» است که در هر دو رکعت این نماز، بعد از سورههای حمد و توحید خوانده میشود.
ماه ذیالحجه از ماههای شریف و پرفضیلت سال است که دهه اول آن ارزش عبادی بسیار ویژهای دارد. یکی از مهمترین و محبوبترین اعمال مستحبی در این ده شب، اقامه نمازی دو رکعتی بین نماز مغرب و عشاء است که به دلیل متمایز بودن، به نام «نماز و واعدنا» نیز شناخته میشود. خواندن این نماز به همراه آیه مخصوص آن، پاداش معنوی فوقالعادهای دارد که در روایات اهلبیت (ع) تاکید فراوانی بر آن شده است.
متن و ترجمه آیه نماز ذیالحجه (آیه ۱۴۲ سوره اعراف)
برای خواندن این نماز، پس از سوره حمد و توحید، باید فراز قرآنی زیر را به صورت کامل قرائت کنید. نص صریح آیه مبارکه به همراه ترجمه دقیق آن به شرح زیر است:
طریقه خواندن نماز دهه اول ذیالحجه
این نماز بسیار ساده اما پرمحتواست و نیازی به طول دادن طولانی ندارد. کیفیت اقامه آن گامبهگام به شرح زیر است:
فضیلت و پاداش عظیم نماز «و واعدنا»
دلیل اهمیت بالای این نماز، پاداش بینظیری است که خداوند برای اقامهکنندگان آن در نظر گرفته است. بر اساس روایتی معتبر که از امام محمد باقر (ع) خطاب به فرزندشان امام جعفر صادق (ع) نقل شده است، فضیلت این نماز بسیار گرهگشا است:
امام باقر (ع) فرمودند: «فرزندم! در ده شب اول از ذیالحجه، این نماز را بین مغرب و عشاء فراموش نکن. اگر چنین کنی، در ثواب اعمال زائران خانه خدا و تمامی حاجیان آن سال شریک خواهید بود، حتی اگر در شهر خود بوده و به مکه نرفته باشی.» این شراکت در ثواب حج، فرصتی طلایی برای کسانی است که شوق زیارت بیتالله الحرام را دارند اما شرایط سفر برایشان مهیا نشده است.
تفسیر، تدبر و فلسفه تاریخی آیه
آیه ۱۴۲ سوره اعراف صرفاً یک دستور عبادی نیست، بلکه بیانگر یک رویداد عظیم تاریخی و دربردارنده نکات عمیق کلامی و اعتقادی در مذهب تشیع است:
۱. انطباق زمانی میقات (چله موسوی)
امام باقر (ع) و امام صادق (ع) در روایات تفسیری فرمودهاند که آن ۳۰ شب ابتدایی که در آیه آمده، کل ماه ذیالقعده بوده است. خداوند آن را با ۱۰ شب دیگر متمم ساخت که همان دهه اول ماه ذیالحجه است و به عید قربان ختم میشود. این دوره چهل روزه در ادبیات عرفانی و تفسیری به «اربعین کلیم» یا چله موسوی شهرت دارد که زمان خلوت راز و نیاز حضرت موسی (ع) با پروردگار در کوه طور بود.
۲. آزمون غربالگری امت و مسئله بداء
خداوند متعال از ابتدا میدانست که دوره میقات حضرت موسی چهل روزه خواهد بود، اما اعلام اولیه ۳۰ روزه، یک آزمایش الهی برای سنجش عیار ایمان و میزان وفاداری بنیاسرائیل به جانشین موسی بود. متأسفانه در آن ۱۰ روزِ تمدیدی، اکثریت بنیاسرائیل به دلیل سستعنصری فریب سامری را خوردند، گوسالهپرست شدند و از جانشین حق یعنی حضرت هارون (ع) روی گرداندند.
۳. امامت و استناد به حدیث منزلت
فراز «اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ» صراحتاً اثبات میکند که یک جامعه توحیدی حتی برای یک غیبت کوتاهمدت چهل روزه نباید بدون رهبر و جانشین رها شود. این آیه مستند محکم کلامی شیعه در تبیین «حدیث منزلت» است؛ جایی که پیامبر گرامی اسلام (ص) هنگام عزیمت به غزوه تبوک، امام علی (ع) را در مدینه جانشین خود قرار داد و فرمود: «مقام و منزلت تو نسبت به من، همانند منزلت هارون نسبت به موسی است، جز اینکه بعد از من پیامبری نیست.»
جواب پیشنهادی: نماز دهه اول ذیالحجه با خواندن آیه ۱۴۲ سوره اعراف پیوند خورده است. این نماز با مصلحت اندیشی ائمه هدی (ع) به عنوان یک پل ارتباطی معنوی عمل میکند تا مؤمنان در سراسر جهان بتوانند خود را به اقیانوس پاداش حاجیان و زائران بیتالله الحرام متصل کنند. اهتمام به این نماز در هر ۱۰ شب، نشاندهنده تدبر در تاریخ انبیاء و همراهی با کاروان توحیدی است.
پرسشهای متداول
آیا در شب عید قربان هم باید نماز دهه اول ذیالحجه را خواند؟
بله، این نماز در مجموع ۱۰ شب خوانده میشود؛ یعنی از شب اول ماه ذیالحجه شروع شده و آخرین بار در شب دهم ماه (که فردای آن روز عید قربان است) بین نماز مغرب و عشاء اقامه میگردد.
آیا آیه «لیال عشر» در سوره فجر نیز مربوط به این نماز است؟
خیر؛ عبارت «وَلَيَالٍ عَشْرٍ» در سوره فجر بر اساس روایات و تفاسیر به ۱۰ شب اول ذیالحجه و فضیلت معنوی آن زمان اشاره دارد، اما آیهای که مستقیماً در متن خودِ نماز قرائت میشود، فقط آیه ۱۴۲ سوره اعراف (آیه و واعدنا) است.
نظرات