خرمشهر در روز ۳ خرداد سال ۱۳۶۱ پس از ۵۷۸ روز اشغال به طور کامل آزاد شد و امام خمینی (ره) در پیامی تاریخی با تأکید بر نصرت الهی فرمودند: «فتح خرمشهر فتح خاک نیست، فتح ارزشهای اسلامی است.»
آزادسازی خرمشهر یکی از مهمترین و درخشانترین نقاط عطف در تاریخ معاصر ایران و دوران دفاع مقدس به شمار میرود. این رویداد بزرگ نه تنها موازنه قدرت نظامی را در جبهههای جنگ به سود ایران تغییر داد، بلکه تحولات سیاسی عمیقی را در سطح منطقه و جهان اسلام به دنبال داشت که بازخوانی آن، ابعاد حماسه و تبیین ارزشهای نهفته در کلام رهبر فقید انقلاب را آشکار میسازد.
تاریخ دقیق و پیشینه آزادسازی خرمشهر
برای درک عظمت این پیروزی، ابتدا باید به روزهای آغازین جنگ تحمیلی و مقاومت مظلومانه مدافعان شهر نگاهی بیندازیم. خرمشهر پیش از رهایی، روزهای سختی را پشت سر گذاشته بود و آزادی آن مانیفست پایداری ملی شد.
شهر استراتژیک خرمشهر پس از ۳۵ روز مقاومت سرسختانه مردمی و نظامی، در تاریخ ۴ آبان ۱۳۵۹ به اشغال نیروهای بعثی درآمد و به مدت ۵۷۸ روز (نزدیک به ۲۰ ماه) در اشغال باقی ماند.
این شهر سرانجام در روز سوم خرداد سال ۱۳۶۱ (مصادف با ۳۰ رجب ۱۴۰۲ قمری و ۲۴ مه ۱۹۸۲ میلادی) در جریان مرحله چهارم عملیات غرورآفرین «بیتالمقدس» به طور کامل آزاد شد و پرچم ایران بر فراز مسجد جامع آن به اهتزاز درآمد.
نکته مهم: اشغال خرمشهر توسط ارتش بعث عراق به عنوان یک برگ برنده بزرگ در مذاکرات سیاسی قلمداد میشد، به همین دلیل آزادی آن تمامی محاسبات بینالمللی متجاوزان را به هم ریخت.
بیانات و کلام تاریخی امام خمینی (ره) درباره خرمشهر
سخنان و مواضع حضرت امام خمینی (ره) پس از آزادسازی خرمشهر، حاوی نکات عمیق معرفتی و تربیتی بود. ایشان این رویداد را از زاویهای فرامادی ارزیابی کرده و روح تازهای در کالبد جامعه دمیدند.
مشهورترین جمله منتسب به امام خمینی (ره) درباره این رویداد، عبارت معروفی است که به عنوان روح حاکم بر اندیشه توحیدی ایشان در رسانهها تثبیت شد: «خرمشهر را خدا آزاد کرد». این عبارت برآیند رویکرد عرفانی ایشان بود که پیروزی را ماحصل امدادهای غیبی میدانست.
ایشان در متن پیام رسمی و مکتوب خود که در جلد ۱۶ صحیفه امام (صفحه ۲۵۷) ثبت شده است، فرمودند: «فتح خرمشهر فتح خاک نیست، فتح ارزشهای اسلامی است؛ فتح کشور بقیةالله اعظم (ارواحنا فداه) است که دست قدرت حق از آستین رزمندگان دلاور آن بیرون آمد.»
رهبر فقید انقلاب اسلامی همچنین در بیانات شفاهی خود با تأکید بر ابعاد غیرعادی این نبرد فرمودند: «فتح خرمشهر یک مسأله عادی نبود، بلکه مافوق طبیعت است» و در تجلیل از فداکاری بیشائبه رزمندگان اسلام اشاره کردند: «آنان فوق تشکر امثال من هستند.»
شناسنامه عملیات الی بیتالمقدس در یک نگاه
آزادسازی خرمشهر محصول یک طراحی نظامی هوشمندانه و منسجم بود که تحت عنوان عملیات الی بیتالمقدس اجرایی شد. مشخصات کلیدی این نبرد سرنوشتساز به شرح زیر است:
این نبرد بزرگ با فرماندهی مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحت هدایت قرارگاه مرکزی کربلا انجام شد که منجر به شکست سنگین دژهای دفاعی مستحکم دشمن در منطقه جنوب غرب کشور گردید.
یادآوری تاریخی:
مسجد جامع خرمشهر در طول دوران اشغال و پس از آن در روز آزادی، به عنوان مظهر مقاومت و ایستادگی شناخته شد و نخستین مکان تجمع رزمندگان پس از ورود به شهر بود.
تحلیل گفتمان توحیدی و غرورزدایی در کلام امام
یکی از ظرافتهای رفتاری امام خمینی (ره) در مدیریت جنگ، هدایت اخلاقی نیروها پس از پیروزیهای بزرگ بود. ارجاع دادن پیروزی به اراده خداوند از سوی امام خمینی (ره)، یک راهبرد دقیق برای غرورزدایی از نیروهای فاتح بود تا در اوج موفقیت نظامی که با اسارت بیش از ۱۹ هزار افسر و سرباز عراقی همراه بود، دچار خودشیفتگی نشوند.
این رویکرد مانیفست فکری مکتب دفاعی ایران را از یک ناسیونالیسم صِرف به سمت تکلیفگرایی عقیدتی و پاسداری از فرامین الهی سوق داد و نگاه مادی به جنگ را دگرگون ساخت. به این معنا که سلاح و تدارکات گرچه لازم هستند، اما ایمان و توکل فاکتورهای نهایی رقم زدن پیروزی در زمین نبرد به شمار میروند.
جمعبندی حماسه سوم خرداد
جواب پیشنهادی: سوم خرداد بازتابدهنده تجلی اراده ملی و باور عمیق به امداد الهی است. بیانات امام خمینی (ره) نشان داد که ارزش واقعی این فتح، اهتزاز پرچم حق و احیای کرامت و ارزشهای اسلامی جامعه بود، نه صرفاً بازپسگیری مرزهای جغرافیایی.
پرسشهای متداول (FAQ)
عملیات بیتالمقدس در مجموع چند روز به طول انجامید؟
این عملیات از بامداد ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۱ آغاز شد و در ۳ خرداد به پایان رسید، بنابراین مجموعاً ۲۴ روز نبرد پیوسته عملیاتی را شامل میشد.
چه تعداد از نیروهای دشمن در جریان آزادی خرمشهر به اسارت درآمدند؟
بر اساس آمارهای رسمی اسناد دفاع مقدس، در جریان این عملیات حدود ۱۹,۰۰۰ نفر از نیروهای ارتش بعث عراق به اسارت رزمندگان ایرانی درآمدند.
نام خرمشهر در تقویم رسمی کشور به چه عنوانی ثبت شده است؟
شورای عالی انقلاب فرهنگی روز سوم خرداد را به مناسبت این حماسه ملی، به عنوان «روز مقاومت، ایثار و پیروزی» در تقویم رسمی ایران نامگذاری کرده است.
نظرات