طبق کتاب علوم تجربی پایه سوم ابتدایی، مهرهداران به ۵ گروه اصلی تقسیم میشوند که عبارتند از: ماهیها، دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران.
شناخت دنیای جانوران و دستهبندی آنها یکی از جذابترین بخشهای کتاب علوم تجربی در دوره ابتدایی است. دانشآموزان در کلاس سوم با ویژگیهای منحصربهفرد این موجودات آشنا میشوند و یاد میگیرند که چطور حیوانات مختلف را بر اساس ساختار بدنشان در گروههای مشخصی قرار دهند.
تعریف مهرهداران به زبان ساده برای دانشآموزان
مهرهداران جانورانی هستند که در پشت خود زنجیرهای از استخوانهای به هم پیوسته به نام ستون مهره یا ستون فقرات دارند. این اسکلت داخلی مانند یک ستون محکم و استوار عمل میکند تا شکل کلی بدن حیوان حفظ شود. علاوه بر این، ستون مهرهها وظیفه بسیار مهمی در محافظت از اندامهای داخلی و نخاع بر عهده دارد.
تفاوت اصلی و اساسی مهرهداران با بیمهرگان (مانند انواع حشرات، کرمها، عنکبوتها و حلزونها) دقیقاً در داشتن همین ساختار استخوانی یا غضروفی محکم در داخل بدن است که به آنها اجازه میدهد جثههای بزرگتری داشته باشند و راحتتر حرکت کنند.
نکته مهم: وجود ستون فقرات و اسکلت استخوانی داخلی، مهمترین ویژگی مشترک میان تمامی این پنج گروه است، هرچند که شکل ظاهر و سبک زندگی آنها کاملاً با یکدیگر تفاوت دارد.
آشنایی با گروههای پنجگانه مهرهداران و مثالهای آنها
در ادامه، هر یک از این ۵ گروه را به همراه ویژگیهای ساختاری و حرکتی معرفی میکنیم تا دانشآموزان بتوانند آنها را به سادگی به خاطر بسپارند:
این جانوران کاملاً در آب زندگی میکنند. بدنشان از پولک (فلس) پوشیده شده است، با آبشش نفس میکشند و به کمک بالههای خود در آب شنا میکنند. تکثیر آنها از طریق تخمگذاری در آب انجام میشود. از نمونههای آشنا میتوان به ماهی قرمز و ماهی قزلآلا اشاره کرد.
دوزیستان همانطور که از نامشان پیداست، دو نوع زندگی دارند. دوران نوزادی خود را درون آب سپری کرده و با آبشش نفس میکشند؛ اما در سن بزرگسالی وارد خشکی شده و تغییر شکل میدهند. دوزیستان بالغ با شش و همچنین پوست مرطوب خود تنفس میکنند. قورباغه و سمندر معروفترین مثالهای این گروه هستند.
جانورانی هستند که دست و پای کوتاهی دارند یا اصلاً دست و پا ندارند و هنگام حرکت، شکم خود را روی زمین میکشند (میخزند). پوست بدن آنها خشک و پوشیده از پولکهای سخت است. خزندگان با شش نفس میکشند و تخمهایی با پوسته سخت میگذارند؛ مانند مار، لاکپشت و مارمولک.
بدن این گروه از پر پوشیده شده است، دهان آنها به شکل منقار است و دندان ندارند. پرندگان با شش نفس میکشند، روی دو پای خود راه میروند و با بالهایشان پرواز میکنند. این جانوران نیز تخمگذار هستند؛ مانند کبوتر، عقاب، کلاغ و گنجشک.
پستانداران به عنوان پیشرفتهترین گروه از مهرهداران شناخته میشوند. بدن آنها از مو یا پشم پوشیده شده است. برخلاف گروه های قبلی، پستانداران بچهزا هستند و به نوزادان خود شیر میدهند. آنها با شش نفس میکشند؛ مانند گاو، گوسفند، شیر و انسان.
کلمات کلیدی مرتبط با درس علوم سوم
تفاوتهای کلیدی در پوشش بدن و نحوه حرکت
یکی از راههای آسان برای مقایسه و تفکیک این جانوران در امتحانات، توجه به پوشش بدن و روش حرکت آنهاست. پوشش بدن در این پنج گروه کاملاً گوناگون طراحی شده است: ماهیها پولک مرطوب، دوزیستان پوست برهنه و نمناک، خزندگان پولکهای سخت و خشک، پرندگان پر، و پستانداران مو یا پشم بر تن دارند.
روشهای حرکتی نیز متناسب با ساختار اسکلت و نیاز محیطی آنها تکامل یافته است؛ ماهیها به کمک بالهها در آب سُر میخورند، خزندگان روی زمین میخزند، پرندگان با بالهای پهن خود آسمان را میپیمایند و پستانداران اغلب با چهار دست و پا روی خشکی میدوند یا راه میروند.
جمعبندی درس مهرهداران
جواب پیشنهادی برای امتحانات: برای پاسخ به این سوال کلاس سوم، کافی است نام پنج گروه یعنی ماهیها، دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران را بنویسید و برای هرکدام یک مثال ساده مانند ماهی قزلآلا، قورباغه، مار، کبوتر و گاو ذکر کنید تا نمره کامل را کسب نمایید.
نظرات