صید تجاری ماهیان استخوانی در دریای خزر به طور کلی از اواسط فروردین تا اواسط مهرماه ممنوع است که علت اصلی آن آغاز فصل تخمریزی و تکثیر طبیعی ماهیان است.
دریای خزر به عنوان بزرگترین دریاچه جهان، زیستبوم گونههای منحصربهفردی از آبزیان و ماهیان استخوانی و خاویاری است. حفظ این ذخایر ارزشمند نیازمند مدیریت دقیق و اعمال محدودیتهای فصلی است تا از نابودی نسل این آبزیان جلوگیری شود. سازمان شیلات با همکاری نهادهای حفاظتی، هر ساله تقویم مشخصی را برای صید و آیش دریا اعلام میکند.
تقویم شیلاتی؛ فصل صید و ممنوعیت در دریای خزر
تعیین زمان دقیق شروع ممنوعیت صید هر ساله بر اساس پایشهای علمی روی رفتار و فیزیولوژی ماهیان انجام میشود. این بازه زمانی تغییرات اندکی را بر اساس دمای آب تجربه میکند.
- دوره ممنوعیت استاندارد صید برای ماهیان استخوانی مانند ماهی سفید، کفال و کپور معمولاً از ۱۵ تا ۲۰ فروردین آغاز شده و تا ۲۰ مهرماه هر سال ادامه دارد.
- تاریخ دقیق شروع و پایان این دوره ثابت نیست و هر ساله توسط کمیته مدیریت صید سازمان شیلات ایران بر اساس شرایط اقلیمی و دمای آب تعیین و ابلاغ میشود.
- فصل صید قانونی در آبهای ساحلی شمال کشور به طور معمول حدود ۶ ماه از سال (پاییز و زمستان) را پوشش میدهد.
- در شرایط خاص جوی یا کاهش صید تعاونیها در طول زمستان، ممکن است سازمان شیلات فصل صید را حداکثر تا اواخر فروردینماه تمدید کند و پس از آن ممنوعیت مطلق آغاز میشود.
دلایل علمی و بیولوژیک ممنوعیت صید در بهار و تابستان
چرا شیلات اواسط فروردین تا اواسط مهرماه را برای توقف فعالیتهای صیادی انتخاب کرده است؟ پاسخ این پرسش در فرآیند تکثیر طبیعی گونههای مختلف نهفته است.
وضعیت ماهیان خاویاری و کیلکا در تقویم حفاظتی
قوانین حفاظتی دریا تنها معطوف به ماهیان استخوانی نیست و گونههای حساستر شرایط ویژهای دارند.
بر اساس توافق بینالمللی پنج کشور حاشیه دریای خزر، صید تجاری ماهیان خاویاری (مانند فیلماهی و اوزونبرون) به دلیل بحران شدید ذخایر، در تمام طول سال ممنوع است. تنها استثنای صید ماهیان خاویاری، صید محدود دولتی با هدف زندهگیری مولدین جهت تکثیر مصنوعی و بازسازی ذخایر وحشی در کارگاههای شیلات است.
از سوی دیگر، ماهیان ریز کیلکا تقویم تخمریزی متفاوتی در اعماق دریا دارند و ممنوعیت صید آنها معمولاً در یک بازه چندماهه اختصاصی (مانند اردیبهشت تا تیر) اعمال میشود تا به ساختار جمعیتی آنها آسیب نرسد.
پیامدهای قانونی و جرایم صید غیرمجاز در فصل ممنوعه
دولت و قوه قضاییه به منظور اجرای دقیق آیش شیلاتی، مجازاتهای سنگینی را برای متخلفان در نظر گرفتهاند تا انگیزه صید قاچاق در فصل زایش دریا کاهش یابد.
- طبق قانون حفاظت و بهرهبرداری از منابع آبزی، صید بدون مجوز در فصول ممنوعه جرم بوده و منجر به ضبط قطعی اموال، شناورها و ادوات صیادی میشود.
- بر اساس آخرین مصوبات هیات وزیران، جرایم نقدی صید غیرمجاز به دلیل تقویت بازدارندگی چندین برابر شده و بر اساس ضریبی از ارزش محصول مکشوفه محاسبه میشود.
- جریمه صید غیرقانونی گونههای در معرض خطر مانند ماهیان خاویاری یا آسیب به فک خزری به صدها میلیون ریال رسیده و متخلفان در صورت تکرار به حبس تعزیری محکوم میشوند.
- حمل و نگهداری هرگونه تور گوشگیر و آلات صید بدون داشتن پروانه رسمی در وسایل نقلیه ساحلی و آبی، تخلف محسوب شده و تحت پیگرد قضایی قرار میگیرد.
جمعبندی حفاظت از آبزیان خزر
خلاصه وضعیت: حفظ پایداری دریا در گرو رعایت دوره ششماهه آیش (تعطیلی صید) از اواسط فروردین تا اواسط مهر است. تعاونیهای پره قانونی با رعایت این زمانبندی به بازسازی طبیعی ذخایر کمک میکنند.
سوالات متداول کاربران
آیا ممنوعیت صید شامل رودخانههای منتهی به دریای خزر نیز میشود؟
بله، صید در مصب و بستر رودخانههای شمال کشور در فصل مهاجرت ماهیان به دلیل زایشگاه بودن این مناطق با سختگیری و جریمه دوبرابری همراه است.
شیلات چگونه خسارت توقف تکثیر طبیعی در رودخانههای تخریبشده را جبران میکند؟
سازمان شیلات همزمان با فصل ممنوعیت، از طریق زندهگیری ماهیهای مولد و تکثیر کارگاهی، میلیونها قطعه بچه ماهی را در رودخانهها رهاسازی میکند.
آیا شرایط جوی و طوفان نیز باعث ممنوعیت موقت صید در فصل مجاز میشود؟
بله، علاوه بر تقویم زیستی، سازمان هواشناسی و شیلات در روزهای مواج و طوفانی برای حفظ امنیت صیادان ممنوعیتهای کوتاهمدت چندروزه اعمال میکنند.
نظرات