مسئولیت اصلی و قانونی نگهداری و حفاظت از محیطهای زیست طبیعی و حیات وحش در ایران بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است که به عنوان معاونت ریاست جمهوری فعالیت میکند.
حفاظت از جلوههای باشکوه طبیعت و تنوع زیستی، یکی از ارکان پایدار توسعه در هر کشوری محسوب میشود. در نظام حقوقی ایران، ساختار مشخصی برای صیانت از بومسازگانهای آبی و خاکی تعریف شده است تا از تخریب بیرویه منابع تجدیدناپذیر جلوگیری شود. شناخت دقیق نهاد حاکمیتی متولی این امر، گام نخست در مسیر مشارکت شهروندی و مسئولیتپذیری اجتماعی است.
تاریخچه و سیر تحول حاکمیتی حفاظت از طبیعت در ایران
روند شکلگیری نهاد متولی دستگاه زیستمحیطی در ایران، یک مسیر تکاملی چندینساله را طی کرده است تا از یک کانون نظارتی کوچک به سازمانی با اختیارات گسترده تبدیل شود:
جایگاه قانونی و مبانی حقوقی صیانت از محیط زیست
قوانین بالادستی تکالیف روشنی را برای حفظ ارکان زیستی کشور مشخص کردهاند. این اسناد نشان میدهند که صیانت از طبیعت یک امر سلیقهای نبوده بلکه ریشه در میثاق ملی دارد.
علاوه بر قانون اساسی، ارکان اجرایی دیگری نیز بر این فرآیند نظارت دارند. شورای عالی حفاظت محیط زیست به عنوان بالاترین مرجع سیاستگذاری این حوزه به ریاست رئیسجمهور و دبیری رئیس سازمان حفاظت محیط زیست فعالیت میکند. همچنین بر اساس تکالیف قانون برنامه هفتم پیشرفت، منوط شدن اجرای طرحهای بزرگ عمرانی به دریافت مجوز ارزیابی زیستمحیطی الکترونیکی، گامی نو برای صیانت هوشمندانه از طبیعت است.
تفکیک وظایف؛ سازمان حفاظت محیط زیست در برابر سازمان منابع طبیعی
یکی از ابهامات رایج میان شهروندان، تداخل وظایف دو نهاد اصلی متولی عرصههای سبز است. برای درک بهتر مرزهای کاری، تعاریف زیر قلمرو حقوقی هر کدام را روشن میکند:
وظایف اجرایی یگان حفاظت و سامانههای گزارش مردمی
نظارت میدانی بر زیستگاهها نیازمند ابزارهای قانونی و بازدارنده است. ماموران یگان حفاظت محیط زیست که در اصطلاح عمومی به آنها محیطبان گفته میشود، نقش ضابط خاص دادگستری را ایفا میکنند. این نیروها مجاز به برخورد با جرایم مشهود، توقیف ادوات جرم نظیر سلاحهای غیرمجاز و دستگیری متخلفان در مناطق تحت مدیریت هستند.
شهروندان میتوانند گزارشهای خود را در زمینه آلودگیهای صنعتی، شکار غیرمجاز یا تخریب زیستگاهها به شماره ۱۵۴۰ اعلام کنند. همچنین برای گزارش آتشسوزی جنگلها یا تصرف اراضی ملی، خطوط ۱۵۰۴ و ۱۳۹ مربوط به یگان منابع طبیعی آماده دریافت پیامها هستند.
جمعبندی:
حفاظت پایدار از بومسازگانهای ایران مستلزم همکاری بینبخشی و تکیه بر ساختارهای قانونی است. در این میان، سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان ناظر عالی بر حیات وحش و مناطق چهارگانه کشور عمل میکند و تقویت آن، ضامن بقای سرمایههای طبیعی نسلهای آینده خواهد بود.
نظرات