آب مصرفی خانهها از طریق تصفیه چندمرحلهای فیزیکی و شیمیایی در تصفیهخانههای شهری و توزیع از طریق لولهکشی سراسری به دست ما میرسد تا کاملاً سالم و قابل آشامیدن باشد.
دسترسی به آب آشامیدنی سالم و گوارا یکی از مهمترین نیازهای اولیه هر جامعه شهری و روستایی است. فرایندی که طی آن آب گلآلود و خام طبیعت به مایعی زلال و عاری از هرگونه آلودگی تبدیل میشود، یک چرخه مهندسیشده و بسیار دقیق است. این عملیات پیچیده شامل مراحل مختلفی است که از شناخت دقیق منابع اولیه آغاز شده و پس از عبور از فیلترها و دالانهای مختلف به شیر آب منازل ختم میشود.
منابع اصلی تأمین آب خام شهری
پیش از آنکه عملیات زلالسازی آغاز شود، سیستمهای مدیریت آب باید بدانند که با چه نوع کیفیتی از آب خام مواجه هستند. به طور کلی، منابع تأمینکننده آب به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
مراحل ششگانه فرآیند تصفیه آب در تصفیهخانه
پس از هدایت آب خام از منابع اصلی به سمت تصفیهخانههای مدرن شهری، یک فرآیند مهندسی زنجیرهای شروع میشود تا تمام عوامل خطرزا و ناخالصیها گامبهگام تفکیک شوند.
آشغالگیری فیزیکی: در اولین قدم، آب خام از توریها و غربالهای مکانیکی ریز و درشت عبور داده میشود. این کار برای حذف اجسام بزرگ شناور مانند شاخ و برگ درختان، تکههای چوب، پلاستیک و زبالههای سطحی انجام میگیرد تا به پمپها آسیب نرسد.
هوادهی (Aeration): در این مرحله با تزریق اکسیژن و ایجاد فواره، آب را با هوا مخلوط میکنند. این کار باعث اکسید شدن فلزات سنگین محلول مانند آهن و منگنز و تهنشینی آنها شده و همزمان گازهای نامطبوع و بوهای ناخوشایند را از آب خارج میسازد.
انعقاد و لختهسازی (Coagulation): ذرات بسیار ریز و کلوئیدی معلق در آب به راحتی تهنشین نمیشوند. بنابراین مواد شیمیایی خاصی مانند سولفات آلومینیوم (زاج) به آب اضافه میشود تا بار الکتریکی این ذرات خنثی شده، به یکدیگر بچسبند و تودههای بزرگتری به نام لخته ایجاد کنند.
تهنشینی (Sedimentation): آب وارد حوضچههای آرامش بزرگ میشود. سرعت حرکت آب در این بخش بسیار کاهش مییابد تا لختههای سنگینشده در مرحله قبل، بر اثر نیروی گرانش به سمت کف حوضچه سقوط کنند و لایه لجن کف را تشکیل دهند. سپس آب زلال روئی هدایت میشود.
فیلتراسیون (Filtration): آب زلال شده هنوز حاوی ذرات میکروسکوپی است. برای حذف کامل این ناخالصیها، آب از بستر فیلترهای شنی دانهبندی شده یا فیلترهای کربن فعال عبور میکند تا شفافیت آن به بالاترین حد ممکن برسد.
گندزدایی پایانی: در آخرین گام مهم، با تزریق گاز کلر یا هیپوکلریت سدیم، فرآیند ضدعفونی انجام میشود تا هرگونه باکتری، ویروس و عوامل بیماریزای میکروبی به طور کامل نابود شوند و آب آماده ورود به مخازن ذخیره شهری گردد.
نکته مهم: کلر علاوه بر از بین بردن میکروبها در تصفیهخانه، باید پایداری خود را در طول شبکه لولهکشی طولانی شهر نیز حفظ کند تا از آلودگیهای ثانویه مسیر جلوگیری به عمل آید.
استانداردهای بهداشتی و شاخصهای کیفی آب آشامیدنی
آبی که در نهایت به لولهکشی خانهها تزریق میشود، باید آزمایشهای کیفی و بیولوژیکی متعددی را پشت سر بگذارد تا از انطباق کامل آن با استانداردهای ملی و بینالمللی اطمینان حاصل شود. سه شاخص کلیدی در این سنجش عبارتند از:
میزان اسیدیته (pH): اسیدیته آب شرب باید کاملاً کنترل شده و در محدوده خنثی یعنی بین ۶.۵ تا ۸.۵ تنظیم شود. خروج از این محدوده میتواند منجر به طعم نامناسب، رسوبگذاری شدید در اتصالات یا خوردگی زودرس لولههای فلزی شود.
غلظت نیترات: نیترات یکی از ترکیبات شیمیایی است که ورود بیش از حد آن به آب شرب خطرات جدی برای سلامت انسان دارد. شاخص مقادیر نیترات در آب آشامیدنی سالم باید همواره کمتر از ۵۰ میلیگرم در لیتر نگاه داشته شود.
سلامت میکروبی و باکتریایی: سنجشهای بیولوژیکی بسیار سختگیرانهای روی شبکه توزیع اعمال میشود. بر این اساس، وجود باکتریهای شاخص آلودگی مانند اشرشیاکلی (E. coli) طبق ضوابط بهداشتی باید در هر ۱۰۰ میلیلیتر از نمونه آب کاملاً صفر باشد.
takeaway: فرآیند تبدیل آب خام به آب آشامیدنی یک مهندسی دقیق زنجیرهای از آشغالگیری، زلالسازی، فیلتراسیون دقیق شنی و گندزدایی بیولوژیکی است که تضمین میکند مایع جاری در شبکه لولهکشی منازل فاقد هرگونه آلاینده فیزیکی یا میکروبی باشد.
پرسشهای متداول
حفظ غلظت مشخصی از کلر باقیمانده آزاد (حدود ۰.۵ تا ۱ میلیگرم در لیتر) برای ایمنسازی آب در برابر آلودگیهای ثانویه ناشی از فرسودگی لولهها یا شکستگیهای احتمالی در طول مسیر تصفیهخانه تا شیر آب خانه حیاتی است.
آب چاه به دلیل عبور از لایههای ضخیم خاک فاقد کدورت فراوان و ذرات معلق درشت است؛ بنابراین معمولاً نیازی به مراحل سنگین لختهسازی و تهنشینی ندارد و با یک فرآیند هوادهی و کلرزنی ساده قابل آشامیدن میشود، در حالی که آب سدها به چرخه کامل فیزیکی و شیمیایی نیاز دارد.
نظرات