در علوم دوم دبستان، یکی از مهارتهای مهم این است که بچهها فقط از کنار چیزها رد نشوند؛ بلکه با دقت به اطراف نگاه کنند، ویژگیها را ببینند، گاهی صدا و بو را هم بررسی کنند و آنچه فهمیدهاند را با جمله درست بیان کنند.
پاسخ کوتاه
به خوب و بادقت دیدن اطراف مشاهده میگویند. مشاهده یعنی با دقت به چیزهای اطراف توجه کنیم تا ویژگیهای آنها را بهتر بشناسیم.
پاسخ کامل برای کلاس دوم
اگر سؤال کتاب یا معلم این باشد که «به خوب و با دقت دیدن اطراف چه میگویند؟» پاسخ آن مشاهده است. مشاهده در علوم یعنی ما با دقت به یک چیز، یک جانور، یک گیاه، یک تصویر یا یک اتفاق نگاه کنیم و ویژگیهای آن را پیدا کنیم.
برای مثال وقتی فقط میگوییم «یک برگ دیدم»، نگاه کردهایم؛ اما وقتی میگوییم «برگ سبز است، رگبرگ دارد، لبههایش کمی دندانهدار است و روی شاخه قرار دارد»، مشاهده دقیقتری انجام دادهایم.
پاسخ آماده برای دفتر: به خوب و بادقت دیدن اطراف، مشاهده میگویند. با مشاهده میتوانیم چیزهای اطراف خود را بهتر بشناسیم و درباره آنها توضیح بدهیم.
مشاهده یعنی چه؟
مشاهده فقط نگاه کردن سریع نیست. مشاهده یعنی با آرامش و دقت به یک چیز توجه کنیم و از خودمان بپرسیم: چه رنگی دارد؟ چه شکلی است؟ بزرگ است یا کوچک؟ حرکت میکند یا ساکن است؟ چه صدایی دارد؟ نرم است یا زبر؟ چه تغییری کرده است؟
در درس علوم، مشاهده یکی از کارهای مهم دانشآموزان و دانشمندان است. دانشمندان برای فهمیدن چیزهای تازه، اول خوب مشاهده میکنند، سپس درباره آنچه دیدهاند سؤال میپرسند، یادداشت برمیدارند و گاهی آزمایش انجام میدهند.
فرق نگاه کردن و مشاهده کردن
نگاه کردن ممکن است خیلی کوتاه و بدون توجه باشد؛ اما مشاهده کردن همراه با دقت، توجه و فکر کردن است.
نگاه کردن
میبینم که یک مورچه روی زمین راه میرود.
این جمله ساده است و جزئیات زیادی ندارد.
مشاهده کردن
مورچه کوچک و سیاه است، آرام حرکت میکند و دانهای را با خود میبرد.
این جمله دقیقتر است؛ چون چند ویژگی را بیان میکند.
نمونههای ساده مشاهده برای دانشآموزان
در هر نمونه، جمله دوم مشاهده دقیقتری است؛ چون ویژگی بیشتری از چیزی که دیدهایم میگوید.
برگ: برگ سبز است، رگبرگ دارد و لبههای آن کمی خمیده است.
مداد: مداد زرد است، نوک تیز دارد و وقتی روی کاغذ میکشیم رد میگذارد.
مورچه: مورچه کوچک است، شش پا دارد و به دنبال غذا حرکت میکند.
ابر: ابرها سفید و خاکستریاند و آرام در آسمان حرکت میکنند.
سنگ: سنگ سخت است، سطحی ناصاف دارد و از مداد سنگینتر است.
گل: گلبرگها نرم هستند، رنگ روشنی دارند و بوی خوبی میدهند.
در مشاهده از چه حواسهایی کمک میگیریم؟
در بیشتر مشاهدهها از چشم استفاده میکنیم؛ اما گاهی شنیدن، بوییدن و لمس کردن هم به ما کمک میکند. البته چشیدن فقط زمانی درست است که خوراکی سالم باشد و بزرگتر یا معلم اجازه داده باشد.
دیدن
رنگ، شکل، اندازه، حرکت و تعداد چیزها را با چشم میبینیم.
شنیدن
صدای پرنده، زنگ مدرسه، خشخش برگ یا صدای آب را با گوش میشنویم.
بوییدن
بوی گل، غذا یا خاک نمخورده را با بینی تشخیص میدهیم.
لمس کردن
نرم، زبر، سرد، گرم، خشک یا خیس بودن چیزها را با دست حس میکنیم.
نکته ایمنی: هر چیزی را نباید بو کرد، لمس کرد یا چشید. برای مشاهده چیزهای ناشناس، داغ، تیز، آلوده یا خطرناک باید از معلم یا بزرگتر کمک بگیریم.
چگونه یک مشاهده خوب بنویسیم؟
برای نوشتن مشاهده، بهتر است جملهها واقعی و دقیق باشند. یعنی چیزی را بنویسیم که دیدهایم یا با حواس خود فهمیدهایم، نه چیزی را که فقط حدس میزنیم.
۱. نام چیزی را که مشاهده میکنید بنویسید: برگ، مورچه، سنگ، گل، آب یا تصویر کتاب.
۲. ویژگیهای آشکار را بگویید: رنگ، اندازه، شکل، تعداد، بو، صدا یا حرکت.
۳. جمله کوتاه و درست بسازید: «برگ سبز است و رگبرگ دارد.»
۴. اگر لازم بود یادداشت بردارید: یادداشت کمک میکند بعداً گزارش خود را بهتر بگویید.
۵. حدس را با مشاهده قاطی نکنید: «مورچه غذا میبرد» مشاهده است، اما «مورچه ناراحت است» بیشتر حدس است.
چند سؤال و جواب کوتاه
به خوب و بادقت دیدن اطراف چه میگویند؟ مشاهده.
مشاهده در علوم یعنی چه؟ یعنی با دقت به چیزها توجه کنیم و ویژگیهای آنها را بشناسیم.
آیا مشاهده فقط با چشم است؟ نه، گاهی از گوش، بینی و دست هم کمک میگیریم.
چرا مشاهده مهم است؟ چون به ما کمک میکند چیزهای اطراف را بهتر بفهمیم و درباره آنها درستتر توضیح بدهیم.
برای مشاهده دقیق چه کار کنیم؟ آرام نگاه کنیم، جزئیات را ببینیم، سؤال بپرسیم و در صورت نیاز یادداشت برداریم.
تمرین کوتاه برای کلاس یا خانه
یکی از چیزهای اطراف خود را انتخاب کن؛ مثلاً یک برگ، مداد، لیوان، سنگ یا گلدان. حالا سه ویژگی آن را بنویس.
نام چیزی که مشاهده کردم: برگ
ویژگی اول: سبز است.
ویژگی دوم: رگبرگ دارد.
ویژگی سوم: سطح آن کمی نرم است.
نمونه جمله نهایی: من یک برگ را مشاهده کردم؛ برگ سبز بود، رگبرگ داشت و سطح آن کمی نرم بود.
جمعبندی
پاسخ سؤال «به خوب و بادقت دیدن اطراف چه میگویند کلاس دوم» کلمه مشاهده است. مشاهده یعنی با دقت به اطراف توجه کنیم، ویژگیها را ببینیم، از حواس خود کمک بگیریم و آنچه فهمیدهایم را با جملههای درست بیان کنیم.
نظرات