معنی بیت «جهان جمله فروغ روی حق دان / حق اندر وی ز پیدایی است پنهان»
پاسخ کوتاه: معنی بیت این است که همه جهان جلوهای از نور و زیبایی خداوند است؛ اما خداوند از شدت آشکار بودن و حضور در همه چیز، برای چشم و فهم عادی ما پنهان به نظر میرسد.
این بیت از شیخ محمود شبستری در منظومه عرفانی «گلشن راز» است و در فارسی هفتم برای توضیح نگاه عارفانه به جهان آمده است. شاعر میخواهد بگوید نشانههای خداوند در همه عالم دیده میشود، اما انسان گاهی به دلیل عادت کردن به این نشانهها، از دیدن حقیقت غافل میشود.
متن بیت
جهان جمله فروغ روی حق دان
حق اندر وی ز پیدایی است پنهان
معنی روان بیت
تمام جهان را پرتوی از نور و جلوه خداوند بدان. خداوند در جهان حضور دارد و نشانههای او همه جا آشکار است، اما چون این حضور بسیار گسترده و همیشگی است، پنهان به نظر میآید.
معنی واژهها و ترکیبها
یعنی همه جهان، سراسر عالم و تمام آفریدهها.
یعنی نور، جلوه و زیبایی خداوند که در جهان دیده میشود.
در این بیت به معنی خداوند و حقیقت مطلق است.
یعنی آنقدر آشکار و فراگیر است که ما گاهی متوجه آن نمیشویم.
مفهوم بیت به زبان ساده
شاعر میگوید اگر با دقت به جهان نگاه کنیم، در هر چیز نشانهای از خداوند میبینیم: در آسمان، زمین، نور، زندگی، زیبایی طبیعت و نظم جهان. اما چون این نشانهها همیشه روبهروی ما هستند، گاهی به آنها عادت میکنیم و حضور خداوند را نمیبینیم.
مثل هوا که همیشه اطراف ماست و بدون آن زندگی نمیکنیم، اما چون همیشه وجود دارد کمتر به آن توجه میکنیم. در این بیت هم خداوند از شدت آشکاری، برای انسان غافل پنهان مینماید.
نکته درسی: «پیدایی» و «پنهان» در مصراع دوم تضاد دارند و همین تضاد، مفهوم عرفانی بیت را زیباتر کرده است.
پیام بیت چیست؟
پیام بیت این است که جهان فقط مجموعهای از اشیا نیست؛ بلکه آینهای است که میتوان در آن نشانههای خداوند را دید. برای فهم این حقیقت، باید با دقت، اندیشه و دل بیدار به جهان نگاه کرد. اگر انسان فقط ظاهر چیزها را ببیند، از معنای عمیق آنها غافل میشود.
- جهان جلوهای از خداوند است.
- نشانههای خدا در سراسر آفرینش دیده میشود.
- گاهی چیزهای بسیار آشکار، به دلیل عادت، از توجه ما پنهان میمانند.
- برای دیدن حقیقت، باید با چشم دل و اندیشه نگاه کرد.
جمعبندی
بیت «جهان جمله فروغ روی حق دان...» میگوید همه عالم جلوهای از خداوند است. خداوند آنقدر در جهان آشکار و حاضر است که انسان غافل، به دلیل همین پیدایی فراگیر، او را پنهان میپندارد.
نظرات