مهمترین، بزرگترین و قدیمیترین بندر کشور پاکستان در کنار اقیانوس هند (دریای عرب)، بندر کراچی است؛ با این حال، بندر گوادر نیز به عنوان مهمترین بندر راهبردی و آبعمیق این کشور در سواحل مکران شناخته میشود.
پاکستان به عنوان یکی از کشورهای مهم جنوب آسیا، خط ساحلی گستردهای با شمال اقیانوس هند دارد. دسترسی این کشور به آبهای آزاد از طریق دریای عرب صورت میگیرد که حوضه باختری شمال اقیانوس هند را تشکیل میدهد. شناخت بنادر اصلی این کشور و نقش ساختاری هر یک، تصویر روشنی از مناسبات تجاری و ژئوپلیتیک منطقه به دست میدهد.
موقعیت جغرافیایی بنادر پاکستان در اقیانوس هند
پاکستان دارای خط ساحلی به طول بیش از ۱۰۴۶ کیلومتر در امتداد شمال اقیانوس هند است که به دو بخش عمده ساحل سند و سواحل مکران تقسیم میشود. این جغرافیا موقعیت ویژهای را برای توسعه زیرساختهای دریایی فراهم کرده است.
- پهنههای آبی مجاور پاکستان یعنی دریای عرب و دریای عمان، هر دو از زیرمجموعهها و حوضههای اصلی شمال اقیانوس هند به شمار میروند.
- موقعیت استراتژیک این سواحل به پاکستان اجازه میدهد تا به عنوان دروازه ترانزیتی کلیدی برای کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه و افغانستان عمل کند.
بندر کراچی؛ قلب تپنده و ستون فقرات اقتصاد پاکستان
بندر کراچی یک بندر طبیعی عمیق با کانال ناوبری به طول ۱۱ کیلومتر است که قدمت توسعه مدرن آن به قرن نوزدهم میلادی و دوران استعمار بریتانیا بازمیگردد. این بندر قدیمیترین شاهراه آبی کشور به شمار میرود.
این بندر به تنهایی حدود ۶۰ درصد از حجم کل تجارت دریایی پاکستان را مدیریت میکند و سالانه به طور متوسط بیش از ۲۶ میلیون تن بار در آن جابجا میشود. کراچی مرکز اصلی تأمین مالی و بازرگانی کشور است و پایگاه تأمین صنایع سنگین مانند ذوبآهن، نساجی و صنایع شیمیایی از طریق این شاهراه تغذیه میشود.
بندر محمد بن قاسم؛ بازوی مدرن و جایگزین ترافیکی کراچی
بندر محمد بن قاسم (یا به اختصار بندر قاسم) در فاصله ۳۵ کیلومتری شرق کراچی و در امتداد کانال جزر و مدی پهواری واقع شده است. این مجتمع بندری نقش مکمل را برای اسکلههای قدیمی کراچی ایفا میکند.
این بندر مصنوعی در اواخر دهه ۱۹۷۰ با هدف تمرکززدایی و کاهش بار ترافیک شدید دریایی و زمینی در بندر کراچی احداث شد. تمرکز اصلی بندر قاسم بر روی محمولههای فله صنعتی شامل زغالسنگ، گندم، فرآوردههای نفتی، گاز مایع (LNG) و مواد اولیه کارخانجات است و بخش بزرگی از نیازهای صنعتی ایالت سند را پوشش میدهد.
بندر گوادر؛ شاهکار ژئوپلیتیک و کریدور چین-پاکستان
بندر گوادر در ایالت بلوچستان و در سواحل مکران واقع شده و یک بندر آبعمیق مدرن در دهانه دریای عمان و نزدیک به اقیانوس هند است. موقعیت گوادر به دلیل عمق طبیعی زیاد و قرارگیری در خارج از پهنه شلوغ کراچی، فوقالعاده راهبردی است.
این بندر تا سال ۱۹۵۸ میلادی متعلق به پادشاهی عمان بود و پاکستان سپس آن را خریداری کرد و به خاک خود ملحق ساخت. گوادر نقطه کلیدی کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC) است که به چین اجازه میدهد بدون نیاز به عبور از تنگه مالاکا، به آبهای آزاد دسترسی داشته باشد و مسیر انتقال انرژی به غرب چین را هزاران کیلومتر کوتاهتر کند.
آخرین وضعیت توسعه و افزایش ظرفیت باربری اسکلهها
توسعه بنادر پاکستان در سالهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است. برنامههای نوسازی بر افزایش عمق ناوبری و واگذاری مدیریت ترمینالها به بخش بینالمللی تمرکز دارد.
همافزایی ترانزیتی بنادر پاکستان با بنادر جنوب ایران
ارتباطات دریایی و زمینی میان پاکستان و ایران در سالهای اخیر وارد فازهای عملیاتی جدیدی شده است. این امر بر بازار لجستیک اقیانوس هند تاثیرات مثبتی میگذارد.
با صدور مجوزهای رسمی عبور کالاهای ترانزیتی از بندر کراچی به مقصد مرزهای ریمدان و میرجاوه، مسیر جدید لجستیکی میان دو کشور فعال شده است. تحلیلهای نوین اقتصادی، بنادر کراچی و گوادر را نه به عنوان رقیب سرسخت، بلکه به عنوان متمم و مکمل بنادر چابهار و بندرعباس ایران معرفی میکنند. این همگرایی کریدورهای زمینی و دریایی، ظرفیت پشتیبان عظیمی را برای زنجیره تأمین منطقه در شرایط محدودیتهای دریایی به وجود آورده است.
جمعبندی زنجیره بندری پاکستان
جواب پیشنهادی: در پاسخ به اینکه بندر مهم پاکستان در کنار اقیانوس هند چه نام دارد، باید گفت بندر کراچی بزرگترین مرکز ثقل تجاری است، اما هرگز نباید از نقش توسعهای بندر قاسم و جایگاه آیندهساز و استراتژیک بندر گوادر در سواحل مکران چشمپوشی کرد؛ چرا که هر سه با هم زنجیره ساحلی پاکستان را مدیریت میکنند.
نظرات