شبی که حضرت علی (ع) در بستر پیامبر اکرم (ص) خوابید تا ایشان را از خطر ترور مشرکان نجات دهد، «لیلة المبیت» نام دارد که همزمان با آغاز «شب هجرت» پیامبر از مکه به مدینه است.
دانشآموزان پایه هفتم در کتاب پیامهای آسمان با یکی از بزرگترین و شگفتانگیزترین فداکاریهای تاریخ اسلام آشنا میشوند. این رویداد سرنوشتساز، نشاندهنده شجاعت بینظیر امام علی (ع) و نقطه عطفی در تاریخ برای حفظ جان پیامبر اسلام و بقای رسالت الهی بود. در ادامه این مطلب، ابعاد مختلف تاریخی، قرآنی و پیامدهای این واقعه بزرگ را به طور کامل بررسی میکنیم.
جزئیات تاریخی واقعه لیلة المبیت؛ اتاق فکر قریش در دارالندوه
در سال سیزدهم بعثت، پس از آنکه مسلمانان مکه با مردم یثرب (مدینه) پیمان بستند و به صورت مخفیانه به آن شهر مهاجرت کردند، سران قریش احساس خطر شدیدی کردند. آنها دریافتند که اسلام در حال پیدا کردن یک پایگاه قدرتمند در مدینه است و اگر پیامبر نیز به آنها ملحق شود، قدرت قریش به شدت به خطر خواهد افتاد.
برای مقابله با این موضوع، سران قبایل مختلف مکه در مکانی به نام دارالندوه (اتاق فکر و محل مشورت قریش) جمع شدند تا برای سرنوشت پیامبر تصمیمگیری کنند. در این جلسه پیشنهادهای مختلفی مثل زندانی کردن یا تبعید ایشان مطرح شد، اما در نهایت ایده ابوجهل مورد پذیرش قرار گرفت.
نکته مهم: طرح قریش این بود که از هر قبیله یک جوان شجاع و دلیر انتخاب شود و آنها به صورت تیمی و دستهجمعی در نیمهشب به خانه پیامبر حمله کنند. با این کار، خون پیامبر بین همه قبایل تقسیم میشد و بنیهاشم (خاندان پیامبر) توانایی خونخواهی و جنگ با تمام قبایل مکه را نداشتند و مجبور میشدند به گرفتن خونبها رضایت دهند.
نقش فداکارانه حضرت علی (ع) در شب هجرت
خداوند از طریق فرشته وحی (جبرئیل)، پیامبر اکرم (ص) را از این توطئه شوم آگاه کرد و به ایشان دستور داد که آن شب در بستر خود نباید بخوابد و باید به سمت یثرب هجرت کند. پیامبر موضوع را با پسرعموی وفادار خود، حضرت علی (ع) در میان گذاشت و از او خواست تا برای فریب دادن دشمنان، در فراش ایشان بخوابد.
حضرت علی (ع) بدون هیچگونه ترس یا تردیدی، تنها یک سوال از پیامبر پرسید: «ای رسول خدا، آیا با خوابیدن من، جان شما سالم میماند؟» وقتی پیامبر پاسخ مثبت داد، علی (ع) سجده شکر به جا آورد و با آغوش باز این مأموریت خطرناک را پذیرفت. او روانداز سبز رنگ و معروف پیامبر (برد یمنی) را روی خود کشید تا مهاجمان تصور کنند پیامبر هنوز در بستر است.
یادآوری درسی: هنگام تاریکی شب، چهل جوان مسلح خانه پیامبر را محاصره کردند. پیامبر اکرم (ص) در حالی که آیات ابتدایی سوره یس (آیه ۹: وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا...) را قرائت میکرد، به صورت اعجازآمیز از خانه خارج شد، به طوری که مشرکان محاصرهکننده متوجه عبور ایشان نشدند. پیامبر ابتدا به سمت غار ثور در جنوب مکه حرکت کرد تا دشمنان را گمراه کند.
یورش مشرکان به خانه و غافلگیری بزرگ
مشرکان قریش که تمام شب از لای در بستر را زیر نظر داشتند و مطمئن بودند کسی درون خانه است، نزدیک صبح با شمشیرهای برهنه به داخل اتاق یورش بردند. آنها روانداز را کنار زدند تا ضربه نهایی را وارد کنند، اما ناگهان با حضرت علی (ع) مواجه شدند که با آرامش کامل از جای خود برخاست.
مشرکان خشمگین و شگفتزده فریاد زدند: «محمد کجاست؟» و حضرت علی (ع) با شجاعت فرمود: «مگر او را به من سپرده بودید که از من میخواهید؟ خودتان میخواستید او را اخراج کنید و او اکنون رفته است.» دشمنان که نقشهشان را کاملاً شکستخورده میدیدند، بدون آسیب رساندن به علی (ع)، خانه را برای یافتن پیامبر ترک کردند.
ابعاد قرآنی؛ شأن نزول آیه ۲۰۷ سوره بقره (آیه شراء)
این ایثار و جانفشانی بینظیر امیرالمؤمنین علی (ع) که جان خود را در طبق اخلاص گذاشت، منشأ نزول یکی از مهمترین آیات قرآن در سوره بقره شد. آیه ۲۰۷ این سوره که به «آیه شراء» معروف است، مستقیماً در ستایش این فداکاری نازل گردید: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ» (و از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا میفروشد، و خدا نسبت به بندگان مهربان است).
در تفاسیر معتبر آمده است که در شب لیلة المبیت، خداوند به فرشتگان مقرب خود، جبرئیل و میکائیل، مباهات کرد و فرمود: علی جان خود را فدای پیامبرم کرده است؛ به زمین فرود آیید و او را از گزند دشمنان حفظ کنید. سپس جبرئیل بالای سر و میکائیل پایین پای علی (ع) ایستادند و فداکاری او را ستودند.
پیامدها و مأموریتهای بعدی پس از هجرت
پیامبر اکرم (ص) به مدت سه روز در غار ثور پنهان شد و به لطف معجزات الهی (مانند تنیدن تار عنکبوت و لانه کردن کبوتر بر در غار)، قریش نتوانست ایشان را پیدا کند. پیامبر سپس به سوی مدینه حرکت کرد و در منطقه «قبا» منتظر ماند تا حضرت علی (ع) به او ملحق شود.
مأموریتهای مهم حضرت علی (ع) پس از هجرت پیامبر به این شرح بود:
ماندن در مکه به مدت سه روز برای بازگرداندن امانتهای مردم که نزد پیامبر امین بود.
حفاظت و همراهی خانواده پیامبر از جمله حضرت فاطمه زهرا (س) برای سفر امن به مدینه.
حرکت به سمت مدینه و ملحق شدن به پیامبر اکرم (ص) در مسجد قبا.
این واقعه و هجرت تاریخی پیامبر، نقطه عطف بزرگی شد که بعدها به عنوان مبدأ تقویم اسلامی (هجری قمری و هجری شمسی) تعیین گردید و اسلام را از یک دعوت مخفی به یک حکومت مقتدر تبدیل کرد.
جمعبندی درس
خلاصه مطلب: واقعه «لیلة المبیت» نشاندهنده اوج فداکاری و ولایتپذیری حضرت علی (ع) است که با خوابیدن در بستر رسول خدا (ص)، نقشه شوم قریش برای قتل پیامبر را نقش بر آب کرد و زمینه ساز هجرت تاریخی به مدینه شد.
سوالات متداول
تاریخ دقیق واقعه لیلة المبیت در چه روزی از تقویم قمری است؟
این رویداد تاریخی در شب اول ماه ربیعالاول سال سیزدهم بعثت (که برابر با سال اول هجری قمری است) رخ داده است.
چه اعمال مستحبی برای روز اول ربیعالاول (فردای شب لیلة المبیت) سفارش شده است؟
به شکرانه سلامت پیامبر (ص) و حضرت علی (ع)، روزه گرفتن در روز اول ربیعالاول بسیار مستحب است. همچنین خواندن دعاهای شکرگزاری، استغفار و زیارت پیامبر (ص) و امام علی (ع) در این روز توصیه شده است.
چرا قریش تصمیم گرفت پیامبر را به صورت دسته جمعی به قتل برساند؟
برای اینکه خون پیامبر بین همه قبایل تقسیم شود و خاندان بنیهاشم توانایی جنگیدن با همه قبایل مکه را نداشته باشند و مجبور شوند به جای انتقام، به گرفتن دیه (خونبها) راضی شوند.
نظرات