شبی که حضرت علی (ع) برای فداکاری و حفظ جان پیامبر اسلام (ص) در بستر ایشان خوابید تا فرستاده خدا بتواند مخفیانه از مکه به مدینه هجرت کند، «لیلة المبیت» نام دارد.
این رویداد تاریخی یکی از بزرگترین جلوههای ایثار، شجاعت و ولایتپذیری در صدر اسلام به شمار میرود. در آن شب سرنوشتساز، امیرالمؤمنین علی (ع) با آگاهی کامل از خطر مرگ قطعی، جان خود را سپر بلای رسول خدا (ص) کرد تا مسیر تاریخ اسلام تغییر کند و مقدمات تشکیل نخستین حکومت اسلامی در مدینه فراهم شود.
پیشزمینه تاریخی: توطئه خونین در دارالندوه
پس از درگذشت حضرت خدیجه (س) و ابوطالب، قریش فرصت را برای تشدید فشارها بر پیامبر (ص) مناسب دید. بیعت مردم یثرب در پیمانهای عقبه اول و دوم و هجرت مخفیانه مسلمانان به این شهر، زنگ خطر بزرگی را برای سران مکه به صدا درآورد. آنها متوجه شدند که اسلام در حال یافتن یک پایگاه قدرتمند در خارج از مکه است.
سران قریش در اتاق فکر خود یعنی دارالندوه جمع شدند تا راه حلی قطعی برای متوقف کردن دعوت اسلام پیدا کنند. در این جلسه پس از رد طرحهای تبعید و زندان، ابوجهل پیشنهادی خطرناک مطرح کرد. طرح ابوجهل این بود که از هر قبیله یک جوان دلاور و تنومند انتخاب شود و همگی دستهجمعی با شمشیرهای برهنه به پیامبر حمله کنند. با این روش، خون ایشان میان تمام قبایل تقسیم میشد و بنیهاشم توانایی جنگ و خونخواهی با همه قبایل را نداشت و مجبور به پذیرش دیه میشد.
نکته مهم: هدف اصلی مشرکان مکه در توطئه دارالندوه، نابودی کامل دعوت اسلام با از بین بردن شخص پیامبر (ص) بود، به طوری که هیچ قبیلهای به تنهایی مسئول این ترور شناخته نشود.
شب حادثه؛ فداکاری تاریخی امیرالمؤمنین (ع)
جبرئیل امین توطئه مشرکان را به پیامبر (ص) وحی کرد و دستور الهی برای هجرت به سوی یثرب (مدینه) ابلاغ شد. اما خروج از خانه بدون گمراه کردن جاسوسانی که اطراف خانه را محاصره کرده بودند، ممکن نبود. اینجاست که نقش بیبدیل حضرت علی (ع) آغاز میشود.
پیامبر اسلام (ص) ماجرای ترور را با حضرت علی (ع) در میان گذاشت و از او خواست تا در بسترش بخوابد و برد سبز رنگ (سبز حضرمی) ایشان را به تن کند تا دشمنان تصور کنند پیامبر هنوز در خانه حضور دارد. اولین واکنش حضرت علی (ع) در مواجهه با این خطر قطعی، سؤالی حاکی از عشق و ولایتپذیری بود؛ او پرسید: «ای رسول خدا، آیا با خوابیدن من، جان شما به سلامت میماند؟» وقتی پیامبر پاسخ مثبت داد، جوانمرد تاریخ اسلام سجده شکر بهجا آورد.
ابعاد قرآنی و شأن نزول آیه شراء
بر اساس روایات متواتر در منابع شیعه و روایات فراوان در منابع مفسران بزرگ اهل سنت (مانند شواهد التنزیل حاکم حسکانی و شرح نهجالبلاغه ابن ابی الحدید)، آیه ۲۰۷ سوره بقره در مسیر مکه به مدینه در ستایش این اقدام بینظیر نازل شد.
خداوند در این آیه میفرماید: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ»؛ یعنی و از میان مردم کسی است که جان خود را برای طلب خشنودی خدا میفروشد و خدا نسبت به بندگان مهربان است. کلمه «یَشری» در لغت عرب به معنای معامله و فروختن جان در پیشگاه الهی تعبیر شده است.
فضیلت آسمانی: در گزارشهای روایی آمده است که در آن شب، خداوند در آسمانها به فداکاری علی (ع) نزد فرشتگان مقرب خود مباهات کرد و به آنان دستور داد تا برای حفاظت از این جانفشان تاریخ به زمین فرود آیند.
پیامدهای استراتژیک لیلة المبیت در تاریخ اسلام
مهاجمان با شمشیرهای آخته صبحدم به بستر هجوم بردند، اما با برخاستن حضرت علی (ع) شگفتزده و ناامید شدند. این فریب استراتژیک زمان کافی را به پیامبر داد تا از محاصره خارج شده و به غار ثور پناه ببرد. حضرت علی (ع) پس از خنثی کردن نقشه دشمن، ماموریت یافت تا امانتهایی که مردم مکه نزد پیامبر امین گذاشته بودند را بازگرداند و سپس همراه کاروان فواطم (فاطمه زهرا سلامالله علیها، فاطمه بنت اسد و...) به مدینه هجرت کند.
عبارات مرتبط با این واقعه تاریخی
جمعبندی واقعه
خلاصه رویداد: واقعه لیلة المبیت سنگ بنای آغاز تقویم هجری قمری و تشکیل نخستین حکومت اسلامی در مدینه شد؛ رویدادی که در آن شجاعت علی (ع) نقشه ترور مکه را خنثی کرد و مسیر تاریخ بشریت را برای همیشه تغییر داد.
نظرات