شمع کج آخر بسوزاند پر فانوس را قوم بی غیرت چه داند قیمت ناموس را

این بیت از شهید دکتر مصطفی چمران است که در ادبیات مقاومت و انقلاب بسیار معروف شده است. معنی و مفهوم آن به شرح زیر است:

متن بیت:

"شمع کج آخر بسوزاند پر فانوس را

قوم بیغیرت چه داند قیمت ناموس را"

---

معنی واژه به واژه:

- شمع کج: شمعی که بهخاطر باد یا شرایط نامناسب، کج شده و بهدرستی نمیسوزد.

- پر فانوس: پَرِ پرندگان که در گذشته برای پوشش فانوسها (چراغها) استفاده میشد تا نور را ملایم کند.

- قوم بیغیرت: مردمی که غیرت و حمیت ندارند، افرادی بیهویت و بیاعتقاد.

- قیمت ناموس: ارزش آبرو، شرافت، و حرمت انسان و جامعه.

---

معنی کلی بیت:

شمعی که کج میسوزد، در نهایت پوشش فانوس (پرهای نازک آن) را میسوزاند و نور را خراب میکند.

به همین ترتیب، مردم بیغیرت و بیتفاوت هرگز ارزش آبرو، شرافت، و ناموس را نمیفهمند و با بیتوجهی خود باعث نابودی آن میشوند.

---

مفهوم عمیقتر:

این بیت اشاره به مسئولیت افراد در حفظ ارزشهای اخلاقی و اجتماعی دارد. اگر انسانها مانند «شمع کج» رفتار کنند (یعنی بیتفاوت، منفعل، یا بیمسئولیت باشند)، بهمرور ارزشهای جامعه («پر فانوس») را از بین میبرند. همچنین، کسانی که غیرت و حساسیت نسبت به ناموس و شرافت ندارند، اصلاً درک نمیکنند که این ارزشها چقدر مهم هستند.

این شعر معمولاً در مورد مقاومت، ایستادگی، و پاسداری از ارزشهای ملی و دینی به کار میرود و یادآور این است که سکوت در برابر ظلم و بیتفاوتی، نابودی جامعه را در پی دارد.