برای شمردن جملههای این بیت باید فقط به دو مصراع نگاه نکنیم؛ باید فعلهای آشکار، فعل حذفشده و منادا را هم در نظر بگیریم.
در شمارش مدرسهای، این بیت چهار جمله حساب میشود.
به جان زندهدلان، سعدیا، که ملک وجود
نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری
شمارش جملههای بیت
- به جان زندهدلان: یعنی «سوگند میخورم»؛ فعل «سوگند میخورم» در شعر حذف شده است.
- سعدیا: منادا است و در دستور مدرسهای به عنوان شبهجمله حساب میشود.
- ملک وجود نیرزد: یک جمله با فعل «نیرزد» است.
- دلی را ز خود بیازاری: یک جمله با فعل «بیازاری» است.
نکته امتحانی: اگر فقط فعلهای آشکار را ببینیم، دو فعل «نیرزد» و «بیازاری» دیده میشود؛ اما در پاسخهای درسی، فعل حذفشده «سوگند میخورم» و منادای «سعدیا» هم در شمارش میآیند.
معنی ساده بیت
معنی بیت این است: ای سعدی، به جان انسانهای پاکدل سوگند که همه جهان ارزش آن را ندارد که دل کسی را برنجانی یا باعث آزار او شوی.
نقش بخشهای مهم بیت
- زندهدلان یعنی انسانهای پاکدل، آگاه و اهل معرفت.
- ملک وجود یعنی همه جهان هستی و داراییهای آن.
- نیرزد یعنی ارزش ندارد.
- بیازاری یعنی برنجانی، ناراحت کنی یا آسیب روحی برسانی.
چرا پاسخ «سه جمله» دقیق نیست؟
گاهی دانشآموزان «به جان زندهدلان» را یک جمله، «نیرزد» را یک جمله و «بیازاری» را یک جمله میگیرند و به عدد سه میرسند. اما در روش رایج کتابهای کمکآموزشی و آزمونهای فارسی هفتم، «سعدیا» هم منادا و شبهجمله است؛ بنابراین پاسخ کاملتر چهار جمله است.
جمعبندی
بیت «به جان زندهدلان، سعدیا، که ملک وجود / نیرزد آنکه دلی را ز خود بیازاری» در شمارش درسی چهار جمله دارد: سوگند حذفشده، منادا، جمله «نیرزد» و جمله «بیازاری».
نظرات