دو کشور پیشگام در استعمار که در کتاب مطالعات اجتماعی پایه ششم نیز به آنها اشاره شده است، عبارتند از:
۱. پرتغال
- اولین کشور اروپایی که در قرن ۱۵ میلادی (دوره دریانوردی) شروع به استعمار مناطق دیگر کرد.
- مهمترین مستعمرات: بخشهایی از آفریقا، برزیل و مناطق ساحلی هند و خلیج فارس.
۲. اسپانیا
- همزمان با پرتغال و پس از کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب (۱۴۹۲ میلادی)، به استعمار گسترده پرداخت.
- مهمترین مستعمرات: بخشهای بزرگی از آمریکای جنوبی و مرکزی (مکزیک، پرو و...).
این دو کشور با استفاده از کشتیهای پیشرفته و انگیزههای اقتصادی (طلا، تجارت و گسترش مسیحیت)، آغازگر موج استعمار در جهان بودند.