دو کشور وسیع در منطقه جنوب غربی آسیا، کشورهای عربستان سعودی و ایران هستند.
منطقه جنوب غربی آسیا یکی از حساسترین و استراتژیکترین نواحی در جغرافیای سیاسی و طبیعی جهان به شمار میرود. این منطقه پهناور که محل تلاقی قارههای آسیا، اروپا و آفریقا است، کشورهای متعددی را در خود جای داده است که از نظر ویژگیهای اقلیمی، اقتصادی و وسعت خاک تفاوتهای چشمگیری با یکدیگر دارند. شناخت پهناورترین قلمروهای این ناحیه به درک بهتر معادلات ژئوپلیتیک کمک شایانی میکند.
کالبدشکافی جغرافیایی جنوب غربی آسیا
منطقه جنوب غربی آسیا که در ادبیات جغرافیای طبیعی به عنوان یکی از استراتژیکترین نواحی جهان شناخته میشود، در محل اتصال سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا قرار دارد. این محدوده جغرافیایی را میتوان در یک مثلث فرضی تصور کرد که رئوس آن از تنگههای بسفر و داردانل در ترکیه آغاز شده، تا کوههای پامیر در مشرق امتداد یافته و در نهایت به خلیج عدن و تنگه بابالمندب در جنوب غربی ختم میشود.
اگرچه اصطلاح سیاسی خاورمیانه قرابت زیادی با این بخش از جهان دارد، اما جنوب غربی آسیا یک تعریف دقیق، علمی و مبتنی بر مرزهای طبیعی زمینشناختی است. بخش بزرگی از این فضا را فلاتهای مرتفع و شبهجزیرههای وسیع تشکیل میدهند که شرایط اقلیمی خاصی را به ساکنان آن تحمیل کرده است.
رتبهبندی کشورهای منطقه بر پایه مساحت
بررسی ابعاد اراضی همسایگان در غرب و جنوب غرب قاره کهن نشان میدهد که تمرکز اصلی خشکیها در دست چند قدرت منطقهای است. در ادامه ترتیب پهناوری این کشورها به صورت دقیق آورده شده است:
نکته مهم: بسیاری از کاربران کشورهای شبهقاره هند یا آسیای میانه را با این ناحیه اشتباه میگیرند. توجه داشته باشید که کشورهایی نظیر پاکستان یا قزاقستان در تقسیمبندیهای رسمی جغرافیایی، خاستگاه و قلمرو متفاوتی دارند و در آمار فوق گنجانده نمیشوند.
بررسی رتبه اول وسعت: پادشاهی عربستان سعودی
عربستان سعودی بیش از ۸۵ درصد از مساحت شبهجزیره عربستان را در برگرفته و به دلیل دارا بودن مرزهای طولانی با دریای سرخ و خلیج فارس، طویلترین خطوط ساحلی منطقه را دارد. بخش عمدهای از این پهنه وسیع خاک را زمینهای هموار و کمارتفاع تشکیل میدهند که نمایی کاملاً متمایز از نواحی شمالیتر آسیا دارد.
نزدیک به ۷۵ درصد از خاک این کشور را بیابانهای بسیار خشک و عاری از رودخانههای دائمی مانند ربعالخالی، نفوذ و دهنا پوشانده است. این اقلیم خشن سبب شده تا الگوهای زیستی و مدنی در فواصل بسیار دور از یکدیگر شکل بگیرند.
بزرگترین استان این کشور، استان شرقیه است که به عنوان قلب زمینشناسی منطقه و مرکز اصلی تمرکز ذخایر عظیم نفت جهان شناخته میشود. وسعت این استان به تنهایی از بسیاری از کشورهای اروپایی بزرگتر است.
بررسی رتبه دوم وسعت: جمهوری اسلامی ایران
ایران برخلاف همسایه جنوبی خود که ساختاری عمدتاً بیابانی دارد، کشوری مرتفع و کوهستانی است که بیش از ۹۰ درصد خاک آن در محدوده فلات ایران واقع شده است. این ناهمواریها ساختار ارتباطی و اقلیمی ویژهای را در مرزهای کشور پدید آوردهاند.
تنوع اقلیمی بینظیر ایران شامل ارتفاعات بلند البرز و زاگرس، جنگلهای مرطوب شمالی و دشتهای مرکزی لوت و کویر است که توزیع جمعیتی متفاوتی را رقم میزند. وجود چهار فصل همزمان یکی از ویژگیهای منحصربهفرد این پهنه قلمرویی است.
در محاسبات پیشرفته مرزی با احتساب کامل آبهای سرزمینی، مناطق نظارت دریایی و سهم کشور از دریای خزر، پهنه تحت حاکمیت ایران تا حدود ۱,۸۷۳,۹۵۹ کیلومتر مربع نیز برآورد میشود که پتانسیلهای ژئواستراتژیک کشور را دوچندان میکند.
شاخص اقلیمی: ایران به دلیل استقرار در کمربند پرفشار جنبحارهای، دارای دو چاله ساختمانی بزرگ (کویر مرکزی و دشت لوت) در مرکز فلات خود است که از نظر عوارض زمینشناختی با صحراهای عربستان شباهتهای ساختاری دارند.
نظرات