قلب جنین معمولاً در هفته ۵ تا ۶ بارداری شروع به تشکیل و تپش اولیه میکند، اما تشخیص واضح آن در سونوگرافی ممکن است تا هفته ۷ یا ۸ بارداری به طول بینجامد.
یکی از هیجانانگیزترین و در عین حال پراسترسترین لحظات برای مادران باردار، شنیدن صدای تپش قلب فرزندشان است. بسیاری از بانوان بر اساس گفتگوهای رایج در انجمنهایی مانند نی نی سایت، دغدغههای زیادی درباره زمان دقیق این رویداد حیاتی دارند. روند رشد سیستم قلبی عروقی رویان یک فرآیند بسیار دقیق و مرحله به مرحله است که بلافاصله پس از لقاح آغاز میشود و آگاهی از جزییات آن میتواند آرامش خاطر بیشتری به والدین هدیه دهد.
مراحل رشد و زمان دقیق تشکیل ساختار قلب جنین
تکامل ارگانهای حیاتی جنین از همان روزهای نخستین پس از لانهگزینی آغاز میشود. قلب اولین اندام داخلی است که در بدن رویان شروع به کار میکند تا بتواند اکسیژن و مواد مغذی را به سایر سلولهای در حال توسعه برساند.
- در هفته چهارم بارداری، دو لوله مجزای قلبی با یکدیگر ادغام شده و یک لوله واحد ابتدایی را ایجاد میکنند که پایه اصلی سیستم گردش خون است.
- شروع انقباضات ماهیچهای و پمپاژ خون اولیه در لوله قلبی، حدود روز ۲۱ تا ۲۲ پس از لقاح اتفاق میافتد که با هفته پنجم بارداری منطبق است.
- دیوارههای داخلی قلب یا سپتومها در طول هفتههای ششم و هفتم رشد کرده و قلب را به دو بخش راست و چپ و در نهایت چهار حفره مجزا تقسیم میکنند.
- تا پایان هفته هشتم بارداری، ساختار آناتومیک پایه شامل چهار حفره، دریچهها و عروق بزرگ خروجی مانند آئورت کاملاً متمایز و شکل گرفتهاند.
در این دوران، لوله اولیه قلب به مرور زمان پیچ میخورد و شکل متمایز خود را پیدا میکند. بخشهای بالایی دهلیزها و بخشهای پایینی بطنها را میسازند تا خون به درستی در بدن این موجود کوچک به گردش درآید.
تفاوت ابزارهای تشخیصی در شنیدن و مشاهده ضربان قلب
زمان مشخص شدن تپش قلب جنین وابستگی شدیدی به نوع تکنولوژی و دستگاهی دارد که پزشک یا ماما از آن استفاده میکند. به همین دلیل است که تجربه مادران در این زمینه متفاوت گزارش میشود.
سونوگرافی ترانسواژینال یا داخلی به دلیل نزدیکی به رحم، قادر است ضربان قلب را در زودترین زمان ممکن یعنی از هفته ۵.۵ تا ۶ بارداری به صورت تصویری ثبت کند.
سونوگرافی ترانسابدومینال یا شکمی به طور معمول از هفته ۶ تا ۷ بارداری میتواند حرکت فلاتر یا همان تپشهای ریز قلب را روی مانیتور نشان دهد.
دستگاه داپلر جنینی یا سونیکید که در مطبهای مامایی استفاده میشود، معمولاً از هفته ۱۰ تا ۱۲ بارداری میتواند صدای تپش قلب را به امواج صوتی قابل شنیدن تبدیل کند.
بنابراین اگر در هفتههای آغازین با دستگاههای معمولی جدار شکم چیزی شنیده نشد، نباید دچار اضطراب شد؛ چرا که توان تفکیک دستگاهها و مسیر عبور امواج صوتی در هر روش کاملاً متفاوت است.
دلایل طبیعی و غیرپزشکی تأخیر در مشاهده ضربان قلب
عدم مشاهده ضربان قلب در اولین سونوگرافی همیشه به معنای بروز مشکل یا سقط جنین نیست. در بسیاری از موارد، فاکتورهای کاملاً طبیعی و فیزیولوژیک باعث این تاخیر ظاهری میشوند.
- اشتباه در محاسبه سن دقیق بارداری: به دلیل تخمکگذاری دیرهنگام یا سیکلهای قاعدگی نامنظم، شایعترین علت عدم مشاهده قلب در هفتههای اولیه است. ممکن است تصور کنید در هفته هفتم هستید اما سن واقعی جنین پنج هفته باشد.
- بالا بودن شاخص توده بدنی (BMI): ضخامت چربی در دیواره شکم مادر، مانع از انتقال باکیفیت امواج صوتی در سونوگرافی شکمی و ثبت زودرس تپشها میشود.
- وضعیت قرارگیری رحم: وضعیتهایی مانند رحم رتروورسه یا رو به عقب، سبب دورتر شدن رویان از جدار شکم در هفتههای نخست و تاخیر در رصد ضربان قلب میگردد.
نکته مهم: در صورتی که در هفتههای ششم یا هفتم تپش قلب مشاهده نشد، پزشکان معمولاً توصیه میکنند که بدون نگرانی یک تا دو هفته صبر کرده و سپس اقدام به تکرار آزمایش تصویربرداری نمایید.
عوامل پزشکی و علمی عدم تشکیل قلب جنین
گاهی اوقات پس از گذشت زمان کافی و تکرار آزمایشها، متاسفانه تشکیل قلب جنین یا رشد آن متوقف میشود. این پدیده دلایل علمی و آسیبشناختی مشخصی دارد که بررسی آنها به درک بهتر موضوع کمک میکند.
ناهنجاریهای کروموزومی و اختلالات ژنتیکی در زمان لقاح و تقسیم سلولی اولیه، اصلیترین علت علمی توقف خودبخودی رشد و عدم تشکیل قلب جنین است. در واقع بدن مادر به صورت هوشمند از ادامه رشد جنینی که دارای نقایص شدید ساختاری است جلوگیری میکند.
علاوه بر این، بیماریهای خودایمنی مادری، غلظت خون شدید یا سندرم آنتیفسفولیپید با ایجاد لخته در عروق ظریف جفت، مانع از خونرسانی درست و رشد ارگانهای رویان میشوند. کیفیت پایین سلولهای جنسی والدین یا اختلالات غددی کنترلنشده مانند دیابت شدید و مشکلات تیروئید مادری نیز میتوانند ریسک عدم تکامل قلب را افزایش دهند.
پرسشهای متداول کاربران
تعداد ضربان قلب نرمال جنین در هفتههای اول چقدر است؟
در ابتدا و حوالی هفته ششم، ضربان قلب کندتر و حدود ۱۰۰ بار در دقیقه است. این تعداد در هفتههای ۹ تا ۱۰ به اوج خود یعنی ۱۷۰ تا ۱۸۰ بار میرسد و سپس بین ۱۲۰ تا ۱۶۰ ضربه در دقیقه تثبیت میشود.
اگر در هفته ششم بارداری ضربان قلب دیده نشود چه اقدامی لازم است؟
پزشکان معمولاً یک فاصله زمانی ۷ تا ۱۰ روزه را برای تکرار سونوگرافی تجویز میکنند تا احتمال لقاح دیررس برطرف شود و از تصمیمگیری عجولانه جلوگیری گردد.
آیا استفاده از دستگاه داپلر خانگی در هفتههای ابتدایی توصیه میشود؟
خیر، مراجع پزشکی استفاده خودسرانه از داپلر خانگی را به دلیل ایجاد اضطراب بیمورد در صورت پیدا نکردن صدا و احتمال آسیب حرارتی ناشی از امواج مداوم توصیه نمیکنند.
نظرات